Trung Quốc mạnh tay

Phim ngắn đang trở thành một trong những mảng tăng trưởng nhanh nhất của ngành giải trí Trung Quốc.

Ngày 17/9, tại cuộc họp báo của Văn phòng Thông tin Quốc vụ viện Trung Quốc, ông Vương Tiểu Lượng - Vụ trưởng Vụ Quản lý chương trình nghe nhìn trực tuyến thuộc Tổng cục Phát thanh, Truyền hình Trung Quốc (NRTA) - cho biết nước này có hơn 800 triệu người dùng phim ngắn.

Quy mô thị trường năm 2025 đã vượt 100 tỷ NDT. Chỉ trong 8 tháng đầu năm, khoảng 430.000 phim ngắn được đưa lên mạng, bằng 13 lần tổng số của cả năm 2025.

Hơn 90% thuộc nhóm phim sử dụng AI.

Thị trường khủng 40 tỷ NDT

Theo ước tính của DataEye được báo chí Trung Quốc dẫn lại, quy mô nhóm AI drama/comic drama có thể đạt khoảng 40 tỷ NDT trong năm 2026, tăng 138% so với mức khoảng 16,8 tỷ NDT năm 2025.

Sự thay đổi không chỉ diễn ra trên các ứng dụng phim ngắn. Ngày 31/8, Hậu Tây du ký lên Mango TV và đồng thời xuất hiện trong khung giờ vàng của Đài Hồ Nam. Tác phẩm được giới thiệu là phim dài AIGC đầu tiên của Trung Quốc vào giờ vàng một đài truyền hình vệ tinh, toàn bộ hình ảnh và nhân vật được tạo bằng công nghệ, không sử dụng diễn viên người thật.

Sức hút khủng khiếp từ cơn lốc AI khiến cổ phiếu Mango Excellent Media tăng trần 20% trong hai phiên liên tiếp 31/8 và 1/9, vốn hóa doanh nghiệp tăng khoảng 11,65 tỷ NDT.

Làn sóng phim AI cũng bắt đầu khiến nghệ sĩ dè chừng. Tháng 4, iQiyi công bố hơn 100 nghệ sĩ đồng ý gia nhập “kho nghệ sĩ AI” của nền tảng Nadou Pro, gồm Mã Tô, Thành Thái Sân, Trần Triết Viễn, Tăng Thuấn Hy, Tưởng Long… Vụ việc kéo theo làn sóng chỉ trích "diễn viên bán mặt cho AI", dẫn đến lo ngại khuôn mặt của nghệ sĩ xuất hiện trong những bộ phim chất lượng kém, thậm chí thô tục.

Trên Quang Minh Nhật Báo ngày 22/9, Gíao sư Song Meijie - Khoa Truyền thông Đại học Sư phạm Phúc Kiến, Trung Quốc - cùng trợ lý nghiên cứu Lü Hongjue nhận định khuôn mặt đang trở thành một dạng “tư liệu sản xuất” mới của phim AI. Khi nhà sản xuất sử dụng ngày càng nhiều ảnh và giọng nói thật để tạo nhân vật số, nguy cơ “trộm mặt, trộm giọng” cũng gia tăng.

Chiêu trò nắm thóp khán giả, thâu tóm thị trường

Khảo sát của CNR - Đài Phát thanh Trung ương Trung Quốc - tại các cơ sở sản xuất phim ngắn cho thấy tình trạng đồng dạng đang trở nên phổ biến.

Nhà sản xuất Nhậm Dịch Đóa cho biết có thời điểm một nền tảng đưa cùng một kịch bản cho bảy công ty AI sản xuất song song. Các phiên bản chủ yếu thay khuôn mặt nhân vật và phông nền, trong khi khung truyện và xung đột gần như giữ nguyên.

Một đạo diễn khác nói những xưởng chạy theo sản lượng có thể hoàn thành một phim AI trong khoảng ba ngày. Với ê-kíp đầu tư nhiều hơn vào biểu cảm, hình ảnh và nhịp kể, quá trình này có thể kéo dài khoảng một tháng.

Khi tốc độ trở thành lợi thế cạnh tranh, nhiều phim cùng tập trung vào mô-tuýp chứng minh khả năng giữ người xem như trả thù, tổng tài, đổi đời, tranh giành tài sản, bạo lực, yêu đương cực đoan hay những cú đảo ngược liên tiếp.

Nội dung lạ, xung đột mạnh hoặc tình dục trá hình dễ tạo tỷ lệ nhấp và xem hết cao hơn, từ đó nhận thêm lưu lượng. Cơ chế này tạo áp lực khiến nhà sản xuất tiếp tục sao chép các công thức đã có hiệu quả.

Giáo sư Song Meijie và Lü Hongjue chỉ ra rằng khi tỷ lệ xem hết trở thành chỉ số quan trọng, những nội dung dựa vào xung đột, săn lạ và kích thích mạnh dễ được thuật toán ưu tiên. Khi “logic lưu lượng” lấn át đánh giá chất lượng, người sản xuất bị kéo về phía những kịch bản ngày càng cực đoan.

Tân Hoa Xã thậm chí sử dụng khái niệm “rác nội dung số” khi bình luận về một bộ phận phim AI sản xuất hàng loạt. Cơ quan thông tấn này cho rằng có sản phẩm đang lấy “kích thích thị giác” thay cho trau chuốt kể chuyện, trong khi thuật toán có thể tạo vòng lặp khiến nội dung càng săn lạ càng dễ tiếp tục được đề xuất.

Nhận thấy hậu quả từ sự bành trướng của phim ngắn, phim AI, từ tháng 7, Văn phòng Thông tin Internet Trung ương Trung Quốc mở chiến dịch “Thanh Lãng - Bảo vệ trẻ vị thành niên trên mạng”.

Một trong những hành vi được nêu đích danh là sản xuất hàng loạt phim ngắn AI săn lạ, chạy theo thẩm mỹ xấu, gây sai lệch nhận thức của trẻ vị thành niên. Các ứng dụng AI tạo nhân vật có nội dung mập mờ, dung tục cũng nằm trong diện xử lý.

Vương Lôi - lãnh đạo một công ty phim ngắn tại Trịnh Châu - nói với CNR rằng hoạt hình và nhân vật ảo AI đặc biệt dễ hấp dẫn trẻ em, trong khi một số tác phẩm chứa mô típ sùng bái tiền bạc, bạo lực trả thù hoặc quan niệm tình cảm méo mó. Khi hệ thống phân tầng độ tuổi chưa đủ hiệu quả, những nội dung này có thể được đưa thẳng tới nhóm người xem nhỏ tuổi.

GS Song Meijie cũng cảnh báo việc thanh thiếu niên thường xuyên tiếp xúc với những gương mặt ảo đồng dạng hoặc hình thể được hoàn hảo hóa quá mức có thể làm mờ ranh giới giữa hình ảnh nhân tạo với đời thực, đồng thời kéo theo lo âu về ngoại hình.

Xóa sổ 68.000 rác phim ngắn

Trước khi chiến dịch được nâng lên cấp toàn ngành thành cuộc đại thanh lọc quy mô bàn tay sắt, các nền tảng phim ngắn đã phải tự “dọn rác”.

Theo thông báo của nền tảng Hồng Quả, riêng tháng 5, nền tảng đã xử lý 20.941 tác phẩm dạng comic/AI vi phạm. Trước đó, chỉ từ ngày 7-15/4, 3.522 tác phẩm chất lượng thấp bị chặn hoặc gỡ. Những nhóm bị xử lý gồm nội dung khoe giàu, giá trị lệch lạc, tình dục trá hình, bạo lực và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Đến giữa tháng 9, quy mô thanh lọc được mở rộng. Theo ông Vương Tiểu Lượng, từ đầu năm 2026 đến thời điểm họp báo, 68.000 phim ngắn vi phạm đã bị gỡ khỏi toàn mạng, hơn 1.200 tài khoản bị xử lý. Hơn 90% nội dung bị xử lý liên quan phim AI.

Ông Vương nhìn nhận AI giúp mở rộng không gian sáng tạo, giảm chi phí và nâng hiệu suất sản xuất nhưng đồng thời tạo ra thách thức mới đối với chất lượng nội dung và việc bảo vệ quyền lợi.

“AI suy cho cùng vẫn là công cụ, con người mới là chủ thể sáng tạo”, ông nói, đồng thời nhấn mạnh AI càng phát triển nhanh càng cần kiểm soát tốt nội dung.

Từ ngày 1/9, Biện pháp quản lý phát triển phim ngắn chính thức có hiệu lực. Theo quy định, phim được tạo hoặc sản xuất bằng AI phải có dấu hiệu nhận diện rõ tại từng tập.

Đáng chú ý hơn, Trung Quốc không chỉ kiểm tra sản phẩm sau khi hoàn thành mà bắt đầu can thiệp vào cách nền tảng phân phối phim tới người dùng.

Điều 37 yêu cầu các đơn vị phát hành thường xuyên đánh giá cơ chế, mô hình, dữ liệu và kết quả của thuật toán, tăng phân phối cho nội dung chất lượng. Quy định nêu rõ nền tảng không được sử dụng mô hình thuật toán nhằm dụ người dùng nghiện hoặc tiêu dùng quá mức. Nội dung trả phí cũng phải minh bạch thông tin về khoản thu và bảo đảm quyền lợi người tiêu dùng.

Trước đó, NRTA đã mở chiến dịch xử lý tám nhóm vấn đề trong phim ngắn, gồm nội dung gây hại trẻ em, tình dục trá hình, khoe giàu - sùng bái tiền bạc, quan niệm tình yêu và hôn nhân lệch lạc, hủ tục phong kiến, bạo lực trả thù, tiêu đề dung tục và xâm phạm bản quyền. Cơ quan này yêu cầu địa phương xây dựng cơ chế giám sát “toàn chu kỳ” đối với nền tảng và nhà sản xuất.

Quyền khuôn mặt và giọng nói cũng được đặt dưới sự kiểm soát chặt hơn. Ông Vương Tiểu Lượng yêu cầu việc sử dụng chân dung, giọng nói phải có cấp phép, đồng thời tăng quản lý toàn bộ quá trình sản xuất nội dung AI.

Trong khi đó, Giáo sư Quách Chỉ Long - Viện Luật mạng thuộc Đại học Chính pháp Trung Quốc, cho rằng AI khiến các hành vi xâm phạm khó nhận biết hơn bởi kịch bản có thể được chỉnh sửa hàng loạt, khuôn mặt được thay thế và giọng nói bị sao chép.

Ông đề xuất quá trình quản lý phải kéo dài từ thu thập dữ liệu, huấn luyện mô hình đến tạo và phát hành nội dung, các thông tin như câu lệnh, phiên bản mô hình và nhật ký thao tác cần được lưu để phục vụ truy xuất khi xảy ra tranh chấp.

Trung Quốc không loại hoàn toàn AI khỏi ngành giải trí. NRTA vẫn xác định công nghệ có thể giúp giảm chi phí và mở rộng phương thức sáng tạo. Đồng thời, cơ quan này khẳng định phim người đóng vẫn là lực lượng chủ lực của hoạt động sản xuất chất lượng cao và yêu cầu nền tảng dành thêm nguồn lực cho những tác phẩm tốt.