Thấy đầy hơi, nổi mụn, mệt mỏi, nhiều người vội làm ngay một việc đang gây tranh cãi: Bác sĩ cảnh báo nguy hiểm, không có bằng chứng khoa học

Nhiều người dùng TikTok, Instagram tin rằng đầy hơi, mệt mỏi, nổi mụn hay thay đổi khẩu vị là dấu hiệu cơ thể có giun sán, và tìm đến các loại "nước detox" tự chế để tẩy sạch ký sinh trùng. Tuy nhiên, các chuyên gia y tế khẳng định đây là trào lưu thiếu cơ sở khoa học, thậm chí có thể gây hại cho sức khỏe.

Từ TikTok đến bàn ăn: Ai cũng nghĩ mình có giun

Những năm gần đây, mạng xã hội xuất hiện làn sóng chia sẻ công thức "nước detox tẩy giun" được pha chế từ các loại thảo dược tự nhiên. Những người theo trào lưu này tin rằng chỉ cần kết hợp uống các loại nước này với việc cắt giảm thực phẩm chế biến sẵn và gluten trong chế độ ăn, cơ thể sẽ "tống" hết ký sinh trùng ra ngoài, đồng thời cải thiện tiêu hóa và tăng năng lượng.

Một số người có sức ảnh hưởng trên TikTok thậm chí khuyên rằng bất kỳ ai gặp vấn đề về giấc ngủ, tiêu hóa, cân nặng, tâm trạng thất thường hay các bệnh về da đều nên thử "detox tẩy giun" định kỳ.

Trào lưu này bùng nổ đúng vào thời điểm nước Mỹ đang ghi nhận một đợt bùng phát bệnh ký sinh trùng gây tiêu chảy cấp, khiến giới chuyên môn càng thêm lo ngại và lên tiếng gọi đây là một xu hướng "gây hiểu lầm", "không cần thiết" và tiềm ẩn rủi ro cho sức khỏe cộng đồng.

"Không có thần dược nào tẩy sạch ký sinh trùng"

Trao đổi với báo giới, bác sĩ đa khoa Rupa Parmar - Giám đốc y khoa tại Midland Health, Birmingham - nhận định phần lớn các triệu chứng mà cộng đồng mạng gán cho "giun sán" thực chất rất phổ biến và có thể xuất phát từ vô số nguyên nhân khác, không nhất thiết liên quan đến ký sinh trùng.

Theo bà, hiện chưa có bằng chứng lâm sàng nào chứng minh các chế độ ăn kiêng hay thực phẩm chức năng thảo dược được quảng bá trên mạng có khả năng tiêu diệt ký sinh trùng trong cơ thể. Bà nhấn mạnh mỗi loại ký sinh trùng cần một phác đồ điều trị riêng, không tồn tại "thần dược" nào có thể xử lý tất cả cùng lúc, và vì vậy bà khuyên mọi người nên thận trọng với các sản phẩm quảng cáo là "detox" hay "thải độc" toàn thân khi chưa qua xét nghiệm.

Bác sĩ Parmar giải thích thêm rằng ký sinh trùng là những sinh vật sống nhờ vào cơ thể vật chủ để tồn tại. Chúng có thể gây ra các bệnh lý như tiêu chảy, nôn mửa, điển hình là đợt bùng phát Cyclospora đang diễn ra tại Mỹ, cũng như nhiều triệu chứng khác như ngứa da, đau nhức cơ bắp và mệt mỏi kéo dài. Con đường lây nhiễm phổ biến nhất là qua nước uống hoặc thực phẩm bị nhiễm bẩn (rau sống, thịt chưa nấu chín) hoặc bơi lội tại vùng nước ô nhiễm.

Dấu hiệu nào mới thực sự đáng lo?

Theo bác sĩ Parmar, nếu một người thực sự có các dấu hiệu đáng ngại như tiêu chảy kéo dài, nôn mửa, đau bụng, sụt cân không rõ nguyên nhân, nhìn thấy giun hoặc trứng giun trong phân, hoặc ngứa ngáy vùng hậu môn - sinh dục, thì nên đến gặp bác sĩ thay vì tự ý điều trị tại nhà. Khi đó, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm phân, xét nghiệm máu để xác định chính xác loại ký sinh trùng và đưa ra phác đồ điều trị phù hợp, thay vì phỏng đoán.

"Tự nhiên" không có nghĩa là an toàn

Bác sĩ Parmar cũng lưu ý rằng các phương pháp "detox" không hề an toàn tuyệt đối như quảng cáo. Thực phẩm chức năng thảo dược hoàn toàn có thể tương tác với thuốc đang sử dụng; một số thành phần nếu dùng liều cao có thể gây hại, và các chế độ ăn kiêng khắt khe còn khiến cơ thể thiếu hụt dinh dưỡng. Bà khẳng định việc một sản phẩm được gắn mác "tự nhiên" không đồng nghĩa với việc nó an toàn hay hiệu quả.

Đơn cử, dầu ngải đắng - thành phần thường được quảng cáo có tác dụng nhuận tràng, giúp "tống" giun ra khỏi ruột - lại có thể gây độc nếu dùng liều cao. Việc sử dụng kéo dài còn tiềm ẩn nguy cơ buồn nôn, bồn chồn, thậm chí co giật theo một số nghiên cứu. Trong khi đó, bằng chứng khoa học về hiệu quả điều trị hoặc phòng ngừa bệnh của ngải đắng lại rất hạn chế.

Sống ở nơi vệ sinh tốt, có cần tẩy giun định kỳ?

Bác sĩ Parmar kết luận: với đa số người dân sống ở những quốc gia có điều kiện vệ sinh tốt, việc tẩy giun sán định kỳ theo kiểu phong trào là không cần thiết. Bà khuyến nghị chỉ nên đi xét nghiệm và điều trị đúng bệnh khi có triệu chứng cụ thể, từng có tiền sử du lịch đến vùng dịch, hoặc từng tiếp xúc với nguồn nước, thực phẩm nghi nhiễm bẩn, thay vì chạy theo các trào lưu detox thiếu kiểm chứng trên mạng xã hội.

Bài viết được biên soạn lại dựa trên các phát biểu chuyên môn của bác sĩ Rupa Parmar (Midland Health, Birmingham) về trào lưu "parasite cleanse" đang lan truyền trên mạng xã hội.