Nam sinh hệ bổ túc đạt IELTS 8.5, SAT 1550/1600, tiếng Nhật N3 - "Kẻ mạnh không phàn nàn về môi trường"

Một học sinh học giỏi, từng đạt giải Ba học sinh giỏi Hóa cấp thành phố hồi lớp 9, đăng ký giáo dục thường xuyên (GDTX) làm nguyện vọng đầu tiên vào lớp 10. Nghe hơi ngược đời, nhưng đó chính xác là lựa chọn của Trần Đắc Thiện - nam sinh gây xôn xao khắp cõi mạng những ngày đầu tháng 10 với câu chuyện “kẻ mạnh không bao giờ đổ lỗi cho hoàn cảnh”.

Ngày biết nguyện vọng của Thiện, giáo viên chủ nhiệm còn tưởng học trò mình đang đùa. Bởi trong suy nghĩ của nhiều người, GDTX vẫn thường gắn với những học sinh thi trượt lớp 10 hoặc không có thành tích học tập nổi bật. Còn Thiện thì đi theo hướng ngược lại, dù biết lựa chọn của mình sẽ khiến không ít người thắc mắc.

3 năm sau, nam sinh tốt nghiệp Trung tâm GDNN-GDTX Thủ Đức (TP.HCM) với IELTS 8.5/9.0, SAT 1550/1600 và chứng chỉ tiếng Nhật JLPT N3. Hiện tại, cậu theo học ngành Kỹ thuật Điện và Máy tính tại Trường Đại học Việt Đức bằng học bổng 100% học phí năm nhất. Thiện không chọn GDTX vì hết đường đi. Cậu chọn vì gia đình có những giới hạn về tài chính, còn bản thân muốn có thêm thời gian để theo đuổi những mục tiêu học tập riêng.

Chọn lối rẽ, không chọn đường lui

Thiện chọn GDTX vì hai lý do khá thực tế.

Thứ nhất là chuyện tiền bạc. Thời điểm Thiện chuẩn bị vào lớp 10, kinh tế gia đình cậu chưa dư dả. Nếu theo học THPT bình thường, đồng thời đầu tư cho IELTS, tiếng Nhật và các cuộc thi học thuật, những khoản chi phí phát sinh sẽ tạo thêm áp lực không nhỏ cho bố mẹ Thiện. Và Thiện không muốn chứng kiến điều đó.

Thứ hai là thời gian. Chương trình GDTX tại trung tâm có lịch học chính khóa vào buổi sáng, giúp Thiện chủ động sắp xếp phần thời gian còn lại trong ngày. Cậu có thể dành thêm thời gian tự học, ôn luyện chứng chỉ và tham gia các hoạt động ngoại khóa, thay vì phải tìm cách xoay xở giữa quá nhiều lịch học cố định.

Thực ra, lựa chọn này không khiến gia đình Thiện quá bất ngờ. Anh trai cậu cũng từng học GDTX trước khi trúng tuyển ngành Cơ khí tại Trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia TP.HCM. Bố Thiện đã tìm hiểu về mô hình giáo dục này cũng như ngôi trường con trai dự định theo học. Từ trải nghiệm của người anh, gia đình có thêm cơ sở để tin rằng GDTX vẫn có thể là một hướng đi phù hợp.

Dù vậy, chuyện người thân ủng hộ không có nghĩa những người xung quanh cũng nghĩ như thế. Với một học sinh từng đạt giải học sinh giỏi cấp thành phố, việc không chọn THPT vẫn là điều khiến nhiều người thắc mắc. Thiện biết mình có thể phải đối mặt với những định kiến gắn với GDTX, nhưng cậu đã cân nhắc kỹ trước khi đưa ra quyết định nên không quá bận tâm đến việc phải giải thích với tất cả mọi người.

Điều Thiện quan tâm hơn là làm sao tận dụng được khoảng thời gian mình có. Trong 3 năm ở trung tâm, cậu theo đuổi nhiều mục tiêu cùng lúc, từ tiếng Anh, tiếng Nhật đến SAT. Những kiến thức chưa được học sâu trên lớp hoặc nằm ngoài chương trình chính khóa, Thiện chủ động tìm tài liệu, hỏi thầy cô và tham khảo kinh nghiệm từ những người đi trước.

Khi câu chuyện về nam sinh hệ bổ túc đạt IELTS 8.5 và SAT 1550 lan truyền trên mạng xã hội, bên cạnh những lời chúc mừng, nhiều người cũng nhắc lại câu nói “Kẻ mạnh không bao giờ đổ lỗi cho hoàn cảnh”. Câu nói này xuất hiện trong phần bình luận dưới các bài viết về Thiện, như một cách nhìn nhận nỗ lực của nam sinh trước những khó khăn trong học tập.

Tuy nhiên, Thiện không xem 3 năm vừa qua là bằng chứng cho thấy GDTX tốt hơn hay kém hơn THPT. Với cậu, đây đơn giản là lựa chọn phù hợp với điều kiện gia đình và mục tiêu ở thời điểm đó. Chọn được hướng đi riêng mới chỉ là bước đầu, còn tận dụng được những gì mình có hay không vẫn phụ thuộc vào cách mỗi người học tập và sắp xếp cuộc sống.

Những người ở lại phía sau định kiến

Thiện chọn GDTX vì muốn có thêm thời gian theo đuổi các mục tiêu học tập của mình. Nhưng sau 3 năm ở Trung tâm GDNN-GDTX Thủ Đức, cậu nhận được nhiều hơn những gì ban đầu hình dung. Môi trường từng khiến giáo viên chủ nhiệm bất ngờ khi cậu đăng ký nguyện vọng đầu tiên cũng là nơi Thiện gặp những thầy cô tận tâm, những người bạn có hoàn cảnh khác mình và những câu chuyện khiến cậu nhìn mọi người khác đi.

Trước khi nhập học, chính Thiện cũng không tránh khỏi những định kiến nhất định về GDTX. Để rồi khi trực tiếp học tập và tiếp xúc với bạn bè, cậu mới hiểu rằng không thể đánh giá một người chỉ qua vẻ ngoài hay những ấn tượng ban đầu.

“Mình thấy thầy cô ở đây rất tận tâm, quan tâm đến học sinh. Có lẽ vì với nhiều bạn, đây là nơi cuối cùng để các bạn tiếp tục việc học nên thầy cô càng muốn giúp đỡ.

Còn bạn bè của mình, mỗi người đều có hoàn cảnh và câu chuyện riêng. Khi lắng nghe những câu chuyện đó, mình hiểu hơn vì sao có những người thoạt nhìn không tốt, nhưng thực ra họ đã trải qua nhiều chuyện và vẫn đang cố gắng”, Thiện chia sẻ.

Sự gắn bó ấy còn thể hiện rõ trong năm lớp 12, khi Thiện phải xoay xở với nhiều mục tiêu cùng lúc. Ngoài ôn SAT, chuẩn bị cho kỳ thi tốt nghiệp THPT và các kỳ thi học thuật, cậu còn đảm nhận công việc của lớp. Thiện từng là cán bộ lớp, sau đó làm lớp trưởng trong học kỳ II. Khi nhận thấy Thiện cần thêm thời gian tập trung học tập, thầy cô và các bạn đã chủ động san sẻ một số công việc với cậu.

“Mình nghĩ hành trình 3 năm ở đây không phải là hành trình một mình. Đặc biệt là năm lớp 12, khi mình phải chuẩn bị nhiều thứ cùng lúc, thầy cô và các bạn đã hỗ trợ mình rất nhiều. Khi thấy mình cần thời gian học, mọi người sẵn sàng nhận giúp một số công việc của lớp. Mình thực sự rất xúc động vì điều đó”, Thiện kể.

Ngoài những người ở trung tâm, Thiện còn nhận được sự hỗ trợ từ các thầy cô dạy IELTS, tiếng Nhật và những người có kinh nghiệm ôn SAT. Giáo viên IELTS cung cấp tài liệu học tập, còn một người quen từng học tại Trường Phổ thông Năng khiếu chia sẻ kinh nghiệm làm bài SAT và cách tự học. Những sự giúp đỡ này càng có ý nghĩa khi Thiện phải cân nhắc chi phí học tập, thay vì đăng ký những khóa ôn luyện đắt tiền.

Trong số những người bạn gặp ở GDTX, người bạn cùng lớp tên Nhật là người để lại cho Thiện ấn tượng đặc biệt nhất. Hồi lớp 10, khi vừa học IELTS vừa học tiếng Nhật, Thiện thường xuyên luyện đề nhưng điểm số lại lên xuống thất thường. Có những lúc cậu căng thẳng, chán nản vì kết quả không tiến triển như mong muốn.

Nhật cũng đi học, nhưng ngoài giờ đến lớp còn đi làm và quản lý nhiều quán cà phê. Nhìn bạn xoay xở với cả việc học lẫn công việc, Thiện bắt đầu nhìn lại những áp lực của chính mình. Khi ấy, phần lớn nỗi lo của cậu vẫn xoay quanh điểm số và các kỳ thi, trong khi Nhật còn phải tính toán nhiều chuyện liên quan đến cuộc sống và tiền bạc.

“Lúc đó mình thấy điểm IELTS cứ lên xuống nên khá áp lực, chán nản. Nhưng nhìn Nhật, mình nhận ra bạn ấy còn phải đi học, đi làm, lo nhiều thứ trong cuộc sống mà vẫn cố gắng được. Mình nghĩ áp lực của mình lúc ấy chủ yếu là chuyện học, trong khi bạn còn có những áp lực về cuộc sống và tiền bạc. Điều đó khiến mình có thêm động lực để tiếp tục”, Thiện nhớ lại.

Câu chuyện của Nhật không khiến những áp lực học tập của Thiện biến mất, nhưng giúp cậu nhìn chúng trong một bối cảnh rộng hơn. Sau 3 năm, điều Thiện hiểu thêm về GDTX không chỉ là môi trường này có thể tạo điều kiện cho mình tự học mà còn là những người cậu gặp ở đây đều có hoàn cảnh riêng, với những khó khăn không phải lúc nào người ngoài cũng nhìn thấy.

Một hành trình không đơn độc

Những câu chuyện của bạn bè ở trung tâm cũng khiến Thiện nhìn lại hoàn cảnh của chính mình. Cậu thừa nhận trước đây khá vô tư với chuyện tiền bạc, không biết rõ gia đình phải cân đối các khoản chi ra sao để lo cho hai anh em ăn học.

Khi Thiện bắt đầu học GDTX, anh trai cậu đã lên đại học và được cậu ruột ở Mỹ hỗ trợ học phí trong suốt 4 năm. Ban đầu, Thiện chưa thực sự hiểu hết ý nghĩa của sự hỗ trợ ấy. Chỉ khi tiếp xúc với những người bạn phải cân nhắc từng khoản chi để tiếp tục việc học, cậu mới nhận ra chuyện cha mẹ lo cho hai anh em ăn học không hề đơn giản.

Điều này trở nên rõ ràng hơn trong quá trình Thiện học IELTS. Trong hai khóa học cuối, bố cậu từng trao đổi với trung tâm rằng gia đình không chắc có đủ khả năng chi trả. Thiện kể trung tâm không nói rõ về việc hỗ trợ học phí, nhưng mỗi lần cậu hoặc bố đến đóng tiền đều được hẹn quay lại vào một ngày khác. Cuối cùng, gia đình không phải thanh toán hai khóa học này. Giáo viên IELTS của cậu cũng cung cấp tài liệu miễn phí, không thu thêm khoản phí nào.

Với SAT, Thiện từng được một người quen cho biết chi phí học tại trung tâm có thể vào khoảng 40-50 triệu đồng cho 5 tháng. Đây là khoản tiền quá lớn đối với gia đình, nên cậu quyết định tự ôn luyện. Thiện tìm tài liệu, hỏi kinh nghiệm từ những người đi trước và tự xây dựng phương pháp học phù hợp với mình.

Nhìn lại quá trình ấy, Thiện không xem những thành tích đạt được là kết quả của riêng việc tự học. Cậu hiểu rằng bên cạnh nỗ lực cá nhân, mình còn có gia đình, thầy cô và những người đã âm thầm tạo điều kiện để việc học không bị gián đoạn.

“Mình rất biết ơn những người đã giúp đỡ mình và gia đình. Trước đây, có thể mình chưa hiểu hết giá trị của những điều đó, nhưng bây giờ mình đã nhìn nhận khác đi. Mình nghĩ những gì mình nhận được không chỉ là điều kiện để học tập, mà còn khiến mình ý thức hơn về hoàn cảnh của gia đình và biết trân trọng sự giúp đỡ của mọi người”, Thiện tâm sự.

Sau 3 năm, Thiện vẫn cho rằng GDTX có những lợi thế riêng, đặc biệt là lịch học giúp học sinh có thêm thời gian tự học và chủ động tìm hiểu kiến thức ngoài chương trình. Nhưng quỹ thời gian ấy chỉ thực sự có ích khi người học biết mình cần làm gì. Nếu thiếu mục tiêu và không biết sắp xếp, thời gian rảnh cũng có thể trôi qua mà không mang lại nhiều kết quả.

Trong suốt 3 năm, Thiện chưa từng thực sự nghi ngờ quyết định theo học GDTX. Khi gặp vấn đề, cậu cố gắng giữ bình tĩnh để tìm cách giải quyết; nếu không thể tự xử lý, cậu tìm đến bạn bè hoặc thầy cô để xin lời khuyên. Với Thiện, lựa chọn một con đường khác số đông không đồng nghĩa với việc mọi thứ sẽ dễ dàng hơn. Điều quan trọng là hiểu vì sao mình chọn con đường ấy và chủ động tận dụng những điều kiện mình có.