“Cảnh tượng này vô cùng hiếm gặp”: Thả camera xuống biển, các nhà khoa học ghi lại khoảnh khắc bi thương lay động cả đại dương

Thước phim được quay ngoài khơi bờ biển phía đông nam nước Úc vào tháng 7 năm 2025, theo một nghiên cứu công bố vào ngày 16 tháng 9 trên tạp chí Discover Animals. Trong đoạn clip, một con cá voi lưng gù mẹ (Megaptera novaeangliae) lơ lửng phía trên cơ thể bất động của con mình dưới đáy biển và cố gắng giao tiếp bằng mắt với đứa con mới sinh, như thể để kiểm tra xem con còn dấu hiệu sinh tồn nào không.

"Đây là một cảnh tượng cực kỳ hiếm gặp," tác giả chính của nghiên cứu Olaf Meynecke, nhà sinh thái học biển tại Đại học Griffith ở Úc, chia sẻ với Live Science. "Cho đến nay chỉ có khoảng 20 ca sinh của cá voi lưng gù được quan sát và mô tả trong tài liệu khoa học," và không có ca nào trong số đó ghi nhận cá voi con bị chết lưu.

Không giống như con của các loài cá voi có răng và cá heo chuột, cá voi lưng gù mới sinh không có đủ lớp mỡ để tự nổi, vì vậy chúng sẽ bị chìm nếu không có sự giúp đỡ của cá voi trưởng thành. Điều này có thể giải thích một phần lý do tại sao các nhà khoa học chưa từng chứng kiến một ca sinh chết lưu ở loài này cho đến tận bây giờ, Meynecke cho biết, vì cơ thể vô hồn chìm ngay xuống đáy biển sau khi sinh và hầu như không thể phát hiện từ khoảng cách xa.

Đoạn video được quay sau khi tác giả đồng nghiên cứu Andrew Mulville - người đang ở trên một chiếc thuyền tư nhân sáng hôm đó - chú ý đến hai con cá voi lưng gù trưởng thành đang lượn quanh trên mặt nước. Một trong hai con cá voi áp dụng tư thế thẳng đứng với phần đuôi hướng lên trên. Ít phút sau, Mulville nhìn thấy tàn dư của màng ối (lớp bên trong của túi nhau thai bao bọc thai nhi) đang trôi nổi trên mặt nước.

Cá voi rõ ràng vừa mới sinh con, nhưng không thấy dấu vết của cá voi con đâu. Vì vậy, Mulville và những người khác trên thuyền đã dùng camera GoPro theo con cá voi mẹ xuống dưới nước. Họ tìm thấy cá voi con đã chết dưới đáy biển, trong khi cá voi mẹ thể hiện hành vi mà các tác giả nghiên cứu giải thích là "hành vi chú ý sau cái chết", hay sự đau buồn.

"Nó liên tục lặn xuống trong thời gian ngắn và bơi bên cạnh cá voi con, sau đó nghỉ ngơi cạnh con dưới đáy biển khoảng một phút, thậm chí còn di chuyển vây ngực đè lên con, rồi lại lặn ngoi lên," Meynecke nói. Hành vi này kéo dài ít nhất 90 phút và có thể là nhiều ngày, mặc dù các nhà nghiên cứu đã rời khỏi hiện trường sau khoảng hai giờ quan sát.

Cá voi mẹ không cố đưa xác con lên mặt nước, có thể vì nó nhận ra con đã chết trong lúc sinh. Điều này khác với hành vi chú ý sau cái chết của các loài cá voi có răng - những loài mà các nhà nghiên cứu trước đây từng quan sát thấy chúng đẩy những con con chết lưu lên trên mặt nước.

Con cá voi trưởng thành còn lại tại hiện trường là một "con hộ tống" (escort) hỗ trợ con cá voi mang thai khi nó chuẩn bị sinh, Meynecke cho biết. Dựa trên kích thước và ngoại hình của con hộ tống, nhiều khả năng đó là một con cá voi mái có độ tuổi tương đương cá voi mẹ, nhưng các nhà nghiên cứu chưa xác nhận điều này. Cá voi hộ tống đực và mái khá phổ biến ở cá voi lưng gù; chúng thường đi cùng các con mái và con của chúng trong quá trình di cư và hỗ trợ cá voi mái trong thời gian mang thai.

Hành vi đau buồn gợi ý rằng cá voi lưng gù có tình mẫu tử gắn kết mạnh mẽ bẩm sinh đối với con của chúng. Sự đau buồn rất khó để chứng minh do thiếu các phép đo sinh lý hoặc thần kinh. Tuy nhiên, cá voi mẹ đã cố gắng ở gần con mình trong suốt thời gian quan sát, và người ta cũng phát hiện những con cá voi trưởng thành bơi trong khu vực này suốt hai ngày sau đó, cho thấy chúng có sự gắn bó cảm xúc với cái chết này, theo nghiên cứu.

"Điều này cung cấp một góc nhìn hiếm hoi về phản ứng hành vi của cá voi tấm sừng (loài lọc thức ăn) đối với một thành viên đã chết trong loài của chúng, và trong trường hợp này là của một người mẹ đối với con mình," Meynecke nói. "Nó mang lại hiểu biết quan trọng về các hành vi phức tạp của loài này và tương đồng với các quan sát khác về việc chăm sóc, hỗ trợ những con cá voi gặp nạn hoặc thậm chí bảo vệ các loài khác khỏi kẻ săn mồi."

Nguồn: Live Science