Vì sao Hà Nội trồng loài cây "biết ngủ", cứ tối đến là tự cụp lá, trời đổ mưa cũng tự khép lại?

Theo Phụ Nữ Mới
Chia sẻ

Không chỉ có tán cây xòe rộng như chiếc ô khổng lồ, loài cây này còn sở hữu chiếc đồng hồ sinh học khiến lá tự khép lại khi chiều xuống.

Loại cây đang được nhắc đếmn là cây muồng ngủ, còn gọi là me tây hay cây còng, có tên khoa học Samanea saman. Loài cây thân gỗ lớn này có nguồn gốc từ vùng nhiệt đới châu Mỹ, hiện được trồng phổ biến ở Đông Nam Á. Cây có thể cao 20 - 25m, tán xòe rộng như chiếc ô, lá kép gồm nhiều cặp lá nhỏ và hoa màu hồng nhạt.

Hoa cây muồng ngủ màu hồng nhạt đẹp mắt (Ảnh minh họạ)

Vì sao Hà Nội lựa chọn trồng cây muồng ngủ?

Muồng ngủ có tên trong danh mục 33 loài cây xanh được trồng trên đường và khu vực công cộng của Hà Nội theo Quyết định 143/2026/QĐ-UBND. Theo danh mục, cây trưởng thành có thể cao 20 - 25m, đường kính thân tới 100cm, tán rộng và tuổi thọ trên 100 năm.

Cây muồng ngủ có thể xòa tán rất rộng (Ảnh minh họa)

Loài cây này được đánh giá là dễ trồng, chịu hạn và tạo bóng mát tốt. Đây là những đặc tính có ích trong môi trường đô thị, nơi mặt đường, vỉa hè và công trình bê tông hấp thụ nhiệt, khiến khu vực xung quanh nóng lên vào mùa hè.

Tán cây rộng giúp hạn chế ánh nắng chiếu trực tiếp xuống mặt đường và khu vực người đi bộ. Quá trình thoát hơi nước qua lá cũng góp phần làm mát không khí. Một nghiên cứu về hai loài cây nhiệt đới trong môi trường đô thị công bố năm 2024 ghi nhận nhiệt độ không khí dưới tán cây có thể thấp hơn khu vực đối chứng khoảng 2,3 - 4 độ C ở độ cao 1 m.

Với sức khỏe con người, bóng mát giúp giảm tiếp xúc trực tiếp với nắng nóng, khiến việc đi bộ hay tập thể dục ngoài trời dễ chịu hơn, đồng thời góp phần hạn chế nguy cơ căng thẳng do nhiệt. Vài vậy trồng loại cây này trong không gian đô thị cũng được xem là giải pháp tốt cho sức khỏe cộng đồng.

"Kỳ lạ" loại câ lá cây tự cụp lại khi trời tối, mưa xuống cũng khép lại

Hiện tượng lá muồng ngủ khép lại vào buổi tối được gọi là nyctinasty , hay vận động ngủ của thực vật. Đây là chuyển động được điều khiển bởi đồng hồ sinh học bên trong cây.

Ở gốc cuống lá có cấu trúc chuyên biệt gọi là thể gối ( pulvinus ), hoạt động như một khớp chuyển động. Khi các tế bào tại đây thay đổi lượng ion kali và nước, áp suất bên trong tế bào cũng thay đổi, khiến lá xoay và cụp xuống.

Giống như cái tên đặc biệt, lá muồng ngủ khép lại vào ban đêm hãy mỗi khi trời mưa (Ảnh minh họạ)

Một nghiên cứu của Đại học Tohoku (Nhật Bản), công bố ngày 9/1/2026 trên Proceedings of the Japan Academy, Series B , đã làm rõ thêm cơ chế này. Nhóm nghiên cứu xác định một hợp chất tham gia kích hoạt quá trình khép lá, đồng thời phát hiện kênh kali SPORK2 có khả năng cảm nhận nhiệt độ. Khi nhiệt độ giảm trong điều kiện thời tiết chuyển mưa, hoạt động của kênh này thay đổi, góp phần kích hoạt phản ứng cụp lá.

Vì vậy, không đơn thuần là những giọt mưa chạm vào lá khiến cây khép lại. Sự thay đổi nhiệt độ khi trời chuyển mưa cũng là một tín hiệu quan trọng.

Hạt và lá cây muồng ngủ có nhiều tiềm năng bảo vệ sức khỏe

Ngoài giá trị cảnh quan, chiết xuất lá muồng ngủ còn được khảo sát về hoạt tính chống oxy hóa và tiềm năng liên quan đến kiểm soát đường huyết.

Năm 2018, nghiên cứu đăng trên Journal of Cellular Biochemistry cho thấy chiết xuất methanol từ lá Samanea saman có thể ức chế một số enzyme tham gia phân giải tinh bột và chất béo, gồm alpha-amylase, alpha-glucosidase và pancreatic lipase. Đây là các cơ chế được quan tâm trong nghiên cứu chuyển hóa đường và béo phì. Thí nghiệm cũng ghi nhận hoạt tính chống oxy hóa của chiết xuất.

Hạt và lá muồng ngủ được nghiên cứu ghi nhận tác động đến đường huyết và hô hấp (Ảnh minh họạ)

Năm 2022, nghiên cứu đăng trên Journal of Diabetes and its Complications thử nghiệm chiết xuất lá trên chuột mắc đái tháo đường do streptozotocin gây ra. Nhóm nghiên cứu ghi nhận đường huyết lúc đói và một số chỉ số sinh hóa được cải thiện sau can thiệp.

Tuy nhiên, đây là kết quả trong phòng thí nghiệm và trên động vật, chưa chứng minh được lá muồng ngủ có tác dụng điều trị tiểu đường ở người. Lưu ý, người dân không nên tự hái lá nấu nước uống hoặc dùng thay thuốc điều trị.

Hạt cây muồng ngủ cũng được ghi nhận một số giá trị đáng chú ý. Theo một nghiên cứu công bố năm 1996 trên tạp chí Rivista Italiana delle Sostanze Grasse , hạt chứa khoảng 30,37% protein thô và 11,2% dầu béo. Trong số các axit béo được phân tích, khoảng 90% là axit béo không bão hòa.

Một số tài liệu y học dân gian còn ghi nhận tập quán nhai hạt để làm dịu đau họng. Tuy nhiên, những công dụng này chưa được xác nhận qua thử nghiệm lâm sàng trên người. Đáng chú ý, các nghiên cứu phân tích thành phần hạt cũng phát hiện một số chất kháng dinh dưỡng, do đó không nên tự ý thu hái và sử dụng hạt làm thực phẩm hoặc dược liệu.

Tán cây lớn là lợi thế, nhưng cần không gian phù hợp

Muồng ngủ trưởng thành có tán rất rộng, bộ rễ cọc và rễ ngang cũng phát triển mạnh. Vì vậy, dù có khả năng tạo bóng mát tốt, loài cây này không phù hợp với những tuyến phố có vỉa hè chật hẹp. Theo danh mục cây xanh của Hà Nội, muồng ngủ chỉ được bố trí tại những vị trí có không gian tương đối lớn, như dải phân cách rộng trên 3 m hoặc vỉa hè từ 4,5 m trở lên.

Không phải vị trí nào cũng thích hợp để trồng cây muồng ngủ (Ảnh minh họa)

Việc lựa chọn vị trí trồng phù hợp giúp cây có đủ diện tích phát triển tán và bộ rễ, đồng thời hạn chế nguy cơ ảnh hưởng đến công trình ngầm, hạ tầng và không gian đi bộ. Bên cạnh đó, cây cần được chăm sóc, cắt tỉa và kiểm tra cành nhánh định kỳ, đặc biệt trước mùa mưa bão. Những cành già, sâu mục hoặc có nguy cơ gãy đổ nếu không được phát hiện kịp thời có thể gây nguy hiểm cho người đi đường, phương tiện và cản trở giao thông. Khi được trồng đúng vị trí và quản lý tốt, muồng ngủ vừa tạo cảnh quan, vừa bổ sung bóng mát, góp phần cải thiện vi khí hậu đô thị.

TIN CÙNG CHUYÊN MỤC
Xem theo ngày