Quốc gia “nghiện” điều hòa cạnh Việt Nam: Ngoài trời nóng gần 40 độ, trong nhà bật điều hòa rét đến nỗi phải mặc áo len

Singapore vốn nổi tiếng là nơi "cuồng" điều hòa nhiệt độ. Quốc gia này vừa đưa ra chỉ thị yêu cầu các nhân viên công sở thuộc khu vực công nâng nhiệt độ phòng làm việc lên mức tối thiểu là 25°C.

Nghe thì có vẻ giống như khẩu hiểu vận động bình thường mỗi khi mùa nắng nóng tới. Nhưng có lẽ ít người biết về thói quen sử dụng điều hòa kỳ lạ ở đảo quốc sư tử, khi nó không dừng lại ở việc làm mát mà còn khiến người ta “đóng băng”.

Di sản "mát lạnh" của ông Lý Quang Diệu

Vào năm 1999, ông Lý Quang Diệu, nhà lãnh đạo nổi tiếng của Singapore, từng có phát ngôn nổi tiếng khi khẳng định điều hòa nhiệt độ chính là yếu tố "thay đổi hoàn toàn cuộc sống của người dân ở các vùng nhiệt đới", giúp họ có thể làm việc hiệu quả trong nhà bất chấp cái nóng thiêu đốt bên ngoài.

"Việc đầu tiên tôi làm sau khi nhậm chức Thủ tướng là lắp đặt điều hòa nhiệt độ cho các tòa nhà công sở của bộ máy hành chính. Đây chính là chìa khóa then chốt quyết định hiệu suất làm việc của bộ máy công quyền”, cố Thủ tướng Singapore nói.

Ngày nay, tại Singapore, việc tìm thấy một văn phòng không có điều hòa là điều vô cùng hiếm hoi, thậm chí việc lạm dụng thiết bị này còn đang ở mức quá đà.

Hình ảnh các nhân viên văn phòng phải mang theo áo khoác cardigan hoặc áo len để mặc trong giờ làm việc đã trở nên quá quen thuộc, bởi nhiệt độ phòng luôn được duy trì ở mức rất thấp.

Khác biệt với nhiều đô thị sầm uất khác ở Đông Nam Á vốn chuộng các khu phố mua sắm ngoài trời, các trung tâm thương mại của Singapore gần như được bao bọc hoàn toàn trong không gian máy lạnh.

Trên thực tế, khách bộ hành đi qua các tuyến phố Singapore thường xuyên trải qua cảm giác "sốc nhiệt" bởi những luồng khí lạnh buốt phả ra từ cửa ra vào của các trung tâm mua sắm và đại siêu thị.

Tất cả hệ thống xe buýt, tàu điện, cho đến phần lớn các hộ gia đình tại quốc gia này đều được trang bị điều hòa — và chúng thường được bật xuyên đêm.

Một cuộc khảo sát năm 2017 của Eco-Business cho thấy 68% người tham gia khảo sát tại Singapore gặp phải tình trạng làm mát quá mức ở những nơi công cộng như văn phòng, trung tâm mua sắm và rạp chiếu phim.

Điều này đặt ra câu hỏi tại sao các chủ sở hữu tòa nhà lại duy trì nhiệt độ điều hòa không khí trong nhà ở mức lạnh như băng như vậy.

Việc điều chỉnh hệ thống điều hòa không khí trong tòa nhà thường phụ thuộc vào nhiệt độ và độ ẩm bên ngoài. Tuy nhiên, các cài đặt này vẫn không thay đổi trong thời kỳ mưa lớn hoặc thời tiết lạnh hơn vào một số tháng nhất định trong năm.

Cuộc chiến tiết kiệm năng lượng

Trong một động thái chưa từng có, Bộ Bền vững và Môi trường Singapore (MSE) tuyên bố chính phủ sẽ "tiên phong làm gương" trong chiến dịch tiết kiệm năng lượng, giữa bối cảnh cuộc chiến tại Iran đang giáng đòn nặng nề vào chuỗi cung ứng nhiên liệu toàn cầu.

Các công chức được yêu cầu cài đặt nhiệt độ điều hòa ở mức 25°C và kiểm soát chặt chẽ thời gian sử dụng. Nguồn lực lao động cũng được khuyến khích chuyển sang sử dụng quạt máy và tích cực dùng phương tiện giao thông công cộng để cắt giảm tiêu thụ nhiên liệu.

Nằm cách đường Xích đạo vỏn vẹn 137km về phía Bắc, Singapore hoàn toàn không có cách nào trốn thoát khỏi cái nóng và độ ẩm khắc nghiệt kéo dài quanh năm. Chính vị trí địa lý này đã đưa đảo quốc sư tử trở thành một trong những quốc gia có tỷ lệ sử dụng điều hòa nhiệt độ cao nhất thế giới.

Theo thời gian, người dân Singapore đã hình thành thói quen phụ thuộc hoàn toàn vào máy lạnh để chống chọi với cái nóng. Giờ đây, thật khó để tưởng tượng một văn phòng làm việc hay một trung tâm thương mại hiện đại mà lại thiếu đi hệ thống điều hòa. Có tới 99% căn hộ tư nhân được trang bị máy lạnh, và con số này cũng tương tự ở đại đa số các căn hộ nhà ở xã hội.

Chính "tình yêu" này đã kéo theo sự gia tăng chóng mặt trong mức tiêu thụ điện năng của các hộ gia đình — tăng tới 17% trong vòng một thập kỷ, theo một cuộc khảo sát của Cơ quan Môi trường Quốc gia (NEA) vào năm 2017. Chỉ riêng việc chạy điều hòa đã chiếm khoảng 24% tổng lượng điện tiêu thụ của một hộ gia đình bình thường.

Tính chung trên cả nước, các tòa nhà văn phòng và khu dân cư là nguồn phát thải carbon lớn thứ hai tại Singapore khi chiếm tới 19% (trong đó một phần đáng kể đến từ điều hòa), chỉ xếp sau lĩnh vực công nghiệp với 60%.

Một vòng luẩn quẩn – Càng bật điều hòa thì càng nóng

Khi nhiệt độ vọt lên mức 37,2°C, anh Chee Kuan Chew, một cư dân Singapore, nhận thấy chỉ có một lựa chọn duy nhất: hủy bỏ mọi kế hoạch và ở yên trong nhà để tận hưởng sự mát mẻ từ máy điều hòa.

"Bạn không thể sống sót ở Singapore nếu thiếu điều hòa," Chee nói với CNN. "Thời tiết nóng bức đến mức không thể chịu đựng nổi."

Cậu sinh viên đại học 20 tuổi này đang sống cùng gia đình trong một căn hộ bốn phòng ngủ ở Ang Mo Kio. Đây là một khu vực sầm uất đã liên tục lên mặt báo của đảo quốc Đông Nam Á này cách đây vài năm, khi nhiệt độ chạm mức cao kỷ lục trong vòng 40 năm qua giữa một đợt nắng nóng gay gắt.

Thật may mắn, Chee cho biết, nhà anh được trang bị tới 5 chiếc điều hòa – mỗi phòng ngủ một chiếc và một chiếc lớn hơn ở phòng khách.

Thế nhưng, "mối tình" sâu đậm giữa Singapore và điều hòa nhiệt độ đang phải trả một cái giá cực kỳ đắt.

Nó đã giam cầm một quốc gia vốn đã nóng – và đang ngày càng nóng hơn – vào cái mà các chuyên gia mô tả là một "vòng lẩn quẩn nguy hiểm". Đây chính là nghịch lý Catch-22 của biến đổi khí hậu mà tất cả các quốc gia đang phải đối mặt khi dựa vào điều hòa để khiến cuộc sống dễ thở hơn đôi chút.

Nói một cách đơn giản: thế giới càng ấm lên, người ta càng bật điều hòa nhiều hơn. Và người ta càng bật điều hòa nhiều hơn, thế giới lại càng ấm lên.

Theo dữ liệu của chính phủ công bố năm 2019, đảo quốc sư tử đã và đang nóng lên với tốc độ nhanh gấp đôi so với phần còn lại của thế giới trong suốt sáu thập kỷ qua. Các quan chức cũng cảnh báo nhiệt độ tối đa hàng ngày tại đây có thể chạm mốc 37 độ C vào năm 2100.

Tuy nhiên, nhiệt độ gia tăng ở Singapore không chỉ bắt nguồn từ hiện tượng nóng lên toàn cầu.

Hiện trạng này còn bị gây ra bởi Hiệu ứng Đảo nhiệt Đô thị, một hiện tượng mà trong đó các khu vực đô thị hóa cao phải chịu mức nhiệt độ cao hơn đáng kể so với các vùng ngoại vi xung quanh.

Hiệu ứng này xuất hiện do các cấu trúc đô thị như nhà cao tầng, đường sá và các phương tiện giao thông liên tục giữ lại rồi tỏa nhiệt ngược vào môi trường, đặc biệt là vào ban đêm. Hiện tượng này đặc biệt rõ rệt ở những nơi có mật độ xây dựng dày đặc và tương đối đông đúc như Singapore.

Ông Matthias Roth, giáo sư chuyên ngành tại Đại học Quốc gia Singapore nhận định rằng sự gia tăng nhiệt độ gần đây của Singapore phần lớn là kết quả của sự cộng hưởng giữa nền nhiệt ấm lên toàn cầu và hiệu ứng đảo nhiệt đô thị.

Mặc dù ông đưa ra cảnh báo rằng rất khó để định lượng chính xác mức độ đóng góp của khí thải nhiệt từ điều hòa lên hiệu ứng đảo nhiệt đô thị, song ông cho biết: "Tại một số khu vực thương mại tập trung nhiều hoạt động của con người và mật độ giao thông cao, kết hợp với các tòa nhà cao tầng san sát nhau có sử dụng điều hòa... sự gia tăng nhiệt độ cục bộ này có thể đóng góp thêm từ 1 đến 2 độ C vào môi trường xung quanh."

Xét theo một khía cạnh nào đó, việc tranh luận bao nhiêu phần trăm nhiệt độ tăng lên là do ấm lên toàn cầu và bao nhiêu là do hiệu ứng đảo nhiệt đô thị trở thành một vấn đề thứ yếu. Bởi lẽ, dù nguyên nhân có là gì thì kết quả cuối cùng vẫn như nhau: người dân cảm thấy nóng nực hơn.

Và người dân càng thấy nóng, họ lại càng bật điều hòa nhiều hơn.