Phát hiện lăng mộ bí ẩn 600 năm tuổi gần như nguyên vẹn tại Peru

(Ảnh: Editora Perú)

Một lăng mộ gần như nguyên vẹn, chứa hài cốt của ít nhất 38 người cùng nhiều hiện vật tùy táng quý giá, vừa được phát hiện tại Chan Chan - kinh đô của nền văn minh Chimú thời tiền Inca ở miền Bắc Peru. Đặc biệt, gian mộ chính đã được niêm kín trong gần 600 năm, mang lại cho giới khảo cổ cơ hội hiếm có để nghiên cứu trực tiếp nghi thức mai táng và đời sống của tầng lớp tinh hoa Chimú.

Lăng mộ được phát hiện tại khu phức hợp Utzh An thuộc Chan Chan, gần thành phố Trujillo ngày nay, cách thủ đô Lima khoảng 500 km về phía Bắc. Chan Chan từng là kinh đô của người Chimú và hiện là Di sản Thế giới được UNESCO công nhận. Theo các nhà nghiên cứu, khu mộ có niên đại vào khoảng thời gian ngay trước hoặc trong giai đoạn người Inca chinh phục khu vực này vào giữa thế kỷ 15. Trong khoảng 6 thế kỷ, công trình nằm dưới những lớp cát, đất và đá, không bị những hoạt động cướp phá mộ làm xáo trộn đáng kể.

Ông Jorge Meneses, trưởng nhóm khảo cổ, cho biết đây là lần đầu tiên các nhà khảo cổ Peru tiếp cận được một nền mai táng gần như nguyên vẹn dành cho một nhân vật thuộc tầng lớp tinh hoa, với các hiện vật bên trong về cơ bản vẫn giữ được mối liên hệ ban đầu và gian mộ chính được niêm kín trong gần 600 năm.

Giá trị khoa học của phát hiện này càng đáng chú ý bởi những hiểu biết trước đây về các khu mai táng của tầng lớp tinh hoa Chimú phần lớn đến từ những địa điểm đã bị cướp phá, các bộ sưu tập tư nhân hoặc hiện vật trong bảo tàng. Theo ông Meneses, giới nghiên cứu trước đây thiếu những dữ liệu khoa học đầy đủ về người được chôn cất cũng như mối liên hệ giữa họ với các hiện vật tùy táng. Người Chimú phát triển mạnh tại khu vực ngày nay là miền Bắc Peru trong khoảng từ năm 900 đến năm 1470, trước khi bị người Inca chinh phục. Chan Chan là trung tâm của nền văn minh này. Các vua Chimú sống trong những quần thể cung điện có tường bao quanh. Nhiều cung điện còn tồn tại tại Chan Chan có các nền mai táng, nơi những người cai trị được chôn cất cùng các thành viên trong đoàn tùy tùng.

Khu mộ mới phát hiện tại Utzh An có một cầu thang dẫn xuống gian trung tâm. Theo hãng thông tấn nhà nước Andina của Peru, gian này rộng khoảng 1,2 m và sâu gần 4,9 m. Bên trong gian chính, các nhà khảo cổ tìm thấy hài cốt của một người. Hộp sọ có dấu vết của một loại sắc tố màu đỏ, có khả năng là chu sa - một dạng khoáng vật kết tinh của sulfide thủy ngân.

Một số xương của bộ hài cốt không còn ở vị trí ban đầu. Các nhà nghiên cứu đưa ra giả thuyết rằng hài cốt có thể từng được di chuyển hoặc cải táng. Việc di chuyển hài cốt sau khi chôn cất không phải hiện tượng xa lạ trong các xã hội vùng Andes thời kỳ đó, khi cộng đồng vẫn duy trì những hình thức tương tác với thi hài của người thân hoặc những nhân vật có vị trí quan trọng sau khi họ qua đời.

Hai bên gian mộ trung tâm là hai phòng phụ. Một phòng gần như trống, trong khi phòng còn lại chứa khoảng 20 bộ hài cốt cùng nhiều hiện vật khác. Trong quá trình khai quật phần nền mai táng, các nhà khảo cổ tiếp tục phát hiện thêm 17 bộ hài cốt, đưa tổng số người được xác định tại khu mộ lên ít nhất 38. Những người này được chôn cùng một lượng đáng kể đồ tùy táng, gồm vũ khí kim loại, hiện vật bằng đồng và vàng, đồ trang sức tinh xảo và các sản phẩm dệt may nhiều màu sắc. Sự hiện diện của những hiện vật có giá trị là một trong những căn cứ để các nhà nghiên cứu cho rằng những người được an táng tại đây thuộc tầng lớp tinh hoa hoặc có mối liên hệ với tầng lớp này. Tuy nhiên, nhiều câu hỏi cơ bản về khu mộ vẫn chưa có lời giải.

Ông Henry Luis Gayoso, một quan chức thuộc Bộ Văn hóa Peru, cho biết hiện giới nghiên cứu chưa xác định được đầy đủ tuổi, giới tính cũng như hoàn cảnh tử vong của những người được chôn cất. Điều có thể khẳng định ở giai đoạn nghiên cứu hiện nay là họ thuộc hoặc có quan hệ với tầng lớp tinh hoa Chimú.

Việc khu mộ hầu như không bị xáo trộn đặc biệt có ý nghĩa đối với khảo cổ học. Không giống những địa điểm đã bị đào bới hoặc hiện vật bị tách khỏi bối cảnh ban đầu, tại đây các nhà khoa học có thể nghiên cứu đồng thời hài cốt, vị trí chôn cất, đồ tùy táng và cách những thành phần này được sắp xếp trong cùng một không gian.

Nhà nhân học Gabriel Prieto thuộc Đại học Florida (Mỹ), người không tham gia cuộc khai quật, đánh giá đây là "phát hiện của thập kỷ" xét trên ý nghĩa của việc lần đầu tiên các nhà khảo cổ có thể nghiên cứu trực tiếp một khu mai táng thuộc tầng lớp tinh hoa Chimú trong tình trạng gần như nguyên vẹn. Phát hiện cũng cho thấy tiềm năng khảo cổ còn rất lớn tại Chan Chan. Theo ông Meneses, cho tới nay các nhà khảo cổ mới khai quật không quá 7% tổng diện tích của thành cổ. Với phần lớn Chan Chan vẫn chưa được khảo sát bằng khai quật khảo cổ, khu lăng mộ được mở sau gần 600 năm không chỉ bổ sung những hiện vật mới mà quan trọng hơn là cung cấp một bối cảnh mai táng hiếm hoi còn tương đối nguyên vẹn.