Phải đóng toàn bộ cửa hàng ở đất nước tỷ dân, 7-Eleven đang gặp khó?

Việc 7-Eleven rút khỏi Ấn Độ dù được tập đoàn Reliance hậu thuẫn cho thấy mức độ cạnh tranh khốc liệt trên thị trường bán lẻ đô thị. Sự trỗi dậy của các nền tảng giao hàng siêu tốc đang làm thay đổi thói quen mua sắm, đặt ra thách thức lớn đối với những nhà đầu tư nước ngoài muốn chinh phục quốc gia đông dân nhất thế giới.

Thị trường tỷ dân không dễ chinh phục

Trong gần hai thập kỷ qua, các nhà bán lẻ nước ngoài liên tục tìm kiếm cơ hội tại Ấn Độ, bị thu hút bởi tầng lớp trung lưu ngày càng mở rộng và thị trường tiêu dùng đầy tiềm năng. Chi tiêu tiêu dùng cá nhân hiện chiếm gần 60% GDP của nước này. Theo ước tính của công ty tư vấn Redseer, thị trường hàng tạp hóa Ấn Độ sẽ tăng từ 658 tỷ USD vào năm 2026 lên 992 tỷ USD vào năm 2030.

Chuỗi cửa hàng tiện lợi Lawson của Nhật Bản dự kiến mở 5 cửa hàng do công ty trực tiếp sở hữu tại Mumbai vào năm tới, đồng thời đặt mục tiêu mở rộng mạng lưới lên 10.000 cửa hàng vào năm 2050 thông qua các thỏa thuận nhượng quyền và cấp phép.

Trong khi đó, Carrefour, nhà bán lẻ Pháp, đã trở lại thị trường Ấn Độ vào tháng 9 thông qua thỏa thuận nhượng quyền với tập đoàn Apparel, sau khi rút lui vào năm 2014.

Tuy nhiên, theo các nhà phân tích, những doanh nghiệp này cũng như các nhà đầu tư mới muốn gia nhập thị trường sẽ phải tạo ra sự khác biệt rõ rệt trong sản phẩm và dịch vụ nếu muốn thu hút người tiêu dùng Ấn Độ.

Carrefour và Metro AG của Đức từng gặp khó khăn do các quy định giới hạn tỷ lệ sở hữu nước ngoài ở mức 51% trong lĩnh vực bán lẻ đa thương hiệu. Những hạn chế này khiến họ không thể triển khai mô hình cửa hàng hướng trực tiếp đến người tiêu dùng như mong muốn, mà chủ yếu phải vận hành các trung tâm bán buôn tự phục vụ.

Theo mô hình hợp tác giữa Carrefour và Apparel, bên nhận nhượng quyền chịu trách nhiệm thành lập và vận hành cửa hàng, đồng thời trả phí cấp phép và tiền bản quyền cho Carrefour. Cách thức này giúp nhà bán lẻ sở hữu thương hiệu hạn chế rủi ro tài chính, bởi phần lớn trách nhiệm đầu tư và vận hành thuộc về đối tác nhượng quyền.

Giao hàng siêu tốc làm thay đổi cuộc chơi bán lẻ

Thách thức đối với cả doanh nghiệp nội địa lẫn nước ngoài đang ngày càng lớn khi các nền tảng giao hàng siêu tốc phát triển mạnh. Những khó khăn của 7-Eleven phản ánh sự thay đổi nhanh chóng trong thói quen mua sắm, đặc biệt tại các đô thị lớn của Ấn Độ.

Blinkit, Swiggy và Zepto đã thu hút sự chú ý của nhóm khách hàng có thu nhập cao bằng dịch vụ giao tận nhà mọi thứ, từ thực phẩm đến iPhone, trong chưa đầy 20 phút.

Swiggy ghi nhận doanh thu ròng 2,1 tỷ USD, trong năm tài chính kết thúc vào tháng 3, sau khi trừ các khoản giảm giá. Con số này gần gấp ba lần mức của hai năm trước. Trong cùng kỳ, doanh thu của Blinkit tăng gần gấp năm lần, lên 5,1 tỷ USD.

Đà tăng trưởng được hỗ trợ bởi việc mở rộng nhanh chóng mạng lưới kho hàng. Swiggy đã tăng gấp đôi số lượng kho lên 1.143, trong khi Blinkit nâng số kho lên 2.243, gấp bốn lần trước đó.

Sự bùng nổ của dịch vụ giao hàng nhanh cũng thúc đẩy các tập đoàn thương mại điện tử lớn như Amazon và Flipkart, thuộc Walmart, tham gia cuộc đua. Tập đoàn Tata cũng cung cấp dịch vụ tương tự thông qua BigBasket.

Reliance Industries, tập đoàn vận hành hơn 20.000 cửa hàng trong các lĩnh vực điện tử, thời trang, đồ gia dụng, dược phẩm và hàng tạp hóa thông qua công ty con Reliance Retail, cũng đang mở rộng hoạt động trong lĩnh vực này. Dù trước đây không trực tiếp cạnh tranh với mảng kinh doanh cốt lõi về thực phẩm và đồ ăn nhẹ của 7-Eleven, Reliance đã tham gia thị trường giao hàng nhanh thông qua JioMart.

Ngoài 7-Eleven, Reliance cũng từng có những liên doanh không thành công với các thương hiệu nước ngoài như hãng giày Clarks và thương hiệu quần jeans G-Star.

Cửa hàng truyền thống mất dần lợi thế

Các nền tảng giao hàng siêu tốc đang dần khiến người tiêu dùng thành thị giảm phụ thuộc vào những nhà bán lẻ có tổ chức như DMart và Reliance Retail. Trong khi đó, các hộ gia đình thu nhập thấp vẫn chủ yếu mua sắm tại hàng nghìn cửa hàng nhỏ trong khu phố, nơi cung cấp những thương hiệu bình dân với mức giá tương đối thấp.

Những cửa hàng này thường được gọi là kirana. Ngoài việc bán hàng thiết yếu với giá phải chăng, nhiều cửa hàng còn cho khách mua chịu và giảm giá so với giá niêm yết.

“Dịch vụ giao hàng nhanh đang tạo ra tác động lớn tại các thành phố Ấn Độ, đặc biệt trong phân khúc khách hàng cao cấp. Ảnh hưởng này càng rõ rệt đối với các siêu thị và cửa hàng tạp hóa quy mô lớn”, ông Arvind Singhal, Chủ tịch kiêm Giám đốc điều hành công ty tư vấn The Knowledge Company, nhận định.

Theo ông, một phần đáng kể tăng trưởng mà các nhà bán lẻ truyền thống lẽ ra có thể đạt được hiện đang chuyển sang các nền tảng giao hàng nhanh.

Ngay cả những doanh nghiệp nội địa lớn cũng bắt đầu cảm nhận sức ép. Tháng 6, ông Anshul Asawa, Giám đốc điều hành DMart, nói với các nhà phân tích rằng các cửa hàng tại những đô thị lớn như Bengaluru và Mumbai đang chịu “tác động đáng kể” từ cạnh tranh, khi người tiêu dùng ngày càng ưu tiên giao hàng nhanh, đặc biệt với những đơn hàng có giá trị thấp.

“Tôi cho rằng điều đó sẽ không thay đổi trong vài năm tới”, ông Asawa nói.

Vì sao mô hình 7-Eleven khó thành công tại Ấn Độ?

Theo ông Singhal, một trong những bất lợi của 7-Eleven tại Ấn Độ là danh mục sản phẩm hạn chế hơn đáng kể so với các nhà bán lẻ nội địa như DMart, Reliance Retail hay những chuỗi khu vực như MK Retail và Ratnadeep Retail. Các đối thủ này cung cấp nhiều loại hàng hóa, từ thực phẩm, nhu yếu phẩm đến dụng cụ nấu ăn và văn phòng phẩm.

Thực phẩm tươi sống vốn là mặt hàng chủ lực của 7-Eleven tại những thị trường lớn như Nhật Bản và Đông Nam Á cũng không tạo được lợi thế rõ rệt tại Ấn Độ, nơi các nền tảng giao đồ ăn như Zomato và Swiggy đã phát triển mạnh.

“Trước sự cạnh tranh gay gắt từ các nhà bán lẻ quy mô lớn và cửa hàng trong khu phố, tôi không thấy có lý do kinh doanh đủ thuyết phục để duy trì những cửa hàng như 7-Eleven”, ông Singhal nhận xét.

Bên cạnh đó, thương hiệu nước ngoài không còn là lợi thế lớn như trước. Theo ông Bharat Birla, Giám đốc tại Anand Rathi Investment Banking, việc bán những mặt hàng phổ thông, tiêu chuẩn hóa ngày càng khó khăn tại thị trường Ấn Độ, ngay cả với các nhà bán lẻ quốc tế, bởi người tiêu dùng không còn dễ dàng bị thu hút chỉ vì xuất xứ nước ngoài của thương hiệu.

“Điều họ muốn là giá trị nhận được”, ông Birla nói. Người tiêu dùng không còn muốn ra khỏi nhà chỉ để mua những mặt hàng thiết yếu thông thường. Vì vậy, các nhà đầu tư nước ngoài cần tính đến sự thay đổi này, đặc biệt tại những thành phố lớn.

Muốn cạnh tranh, nhà bán lẻ phải tạo sức hút riêng

Ông Birla cho rằng việc xây dựng một thương hiệu có sức hấp dẫn và khiến người tiêu dùng mong muốn trải nghiệm là yếu tố quan trọng để thành công. Đây là chiến lược đã giúp những thương hiệu thời trang như Zara, H&M, Uniqlo và Marks & Spencer, chuỗi cà phê Starbucks hay hãng nội thất Ikea phát triển tại Ấn Độ.

Tuy nhiên, ông lưu ý rằng mô hình bán lẻ đa thương hiệu có những đặc thù riêng, khiến việc áp dụng chiến lược tương tự trở nên khó khăn hơn.

Theo ông Birla, để cạnh tranh với xu hướng mua sắm trực tuyến, các cửa hàng cần xây dựng hình ảnh thương hiệu đủ sức hấp dẫn để khách hàng chủ động tìm đến. Điều này có thể thực hiện thông qua việc tập trung vào những phân khúc chuyên biệt, chẳng hạn như hàng hóa cao cấp, thay vì cố gắng phục vụ mọi nhu cầu tiêu dùng.

Theo Nikkei Asia