Nữ bác sĩ Việt Nam từng là hiện tượng “lạ” tại Pháp, gây chấn động một thời

Đó chính là nữ bác sĩ Henriette Bùi Quang Chiêu.

Cô gái Việt Nam gây chú ý tại trường y danh tiếng của Pháp

Bác sĩ Henriette Bùi Quang Chiêu sinh ngày 8/9/1906 tại Hà Nội, lớn lên ở Sài Gòn trong một gia đình giàu có và có vị thế xã hội.

Cha bà là ông Bùi Quang Chiêu, kỹ sư canh nông, chủ báo La Tribune Indochinoise. Ngay từ khi sinh ra, Henriette đã có quốc tịch Pháp. Đó là lý do tên bà có tên Henriette Bùi Quang Chiêu.

Henriette học trường Saint Paul de Chartres (trường Nhà Trắng). Sau đó, bà vào trường Trung học Gia Long (nay là trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai). Không lâu sau, bà sang Pháp học tại trường Trung học Lycée Fénelon.

Một năm sau khi sang Pháp, bà nhận tin mẹ qua đời vì bệnh lao phổi. Bản thân bà cũng gặp vấn đề về mắt, phải gián đoạn việc học một năm.

Mẹ ra đi đột ngột, cùng với ảnh hưởng từ người anh trai làm nghề y, đã thôi thúc bà theo đuổi ước mơ trở thành bác sĩ. Năm 1926, bà tốt nghiệp trung học và sau đó theo học tại Đại học Y khoa Paris.

Trong bối cảnh phụ nữ theo đuổi giáo dục đại học, đặc biệt là ngành y, còn hiếm hoi, sự xuất hiện của một nữ sinh người Việt tại ngôi trường danh tiếng này được xem là điều “lạ”.

Năm 1932, Henriette hoàn thành chương trình đào tạo y khoa. Sau thời gian thực tập chuyên ngành sản phụ khoa, bà trở thành người phụ nữ Việt Nam đầu tiên nhận bằng bác sĩ y khoa tại Pháp. Luận án của bà được hội đồng đánh giá xuất sắc và trao huy chương năm 1934.

Kiên định với nghề giữa những định kiến

Năm 1935, Henriette trở về Việt Nam, đảm nhiệm vị trí Trưởng khoa Hộ sinh tại Bệnh viện Chợ Lớn (hiện nay là Bệnh viện Chợ Rẫy) khi mới 29 tuổi.

Trong môi trường y tế chịu ảnh hưởng của chế độ thuộc địa, bà chứng kiến sự bất bình đẳng giữa đội ngũ y bác sĩ người Pháp và người Việt. Theo những câu chuyện được ghi lại, trong các cuộc họp chuyên môn, bác sĩ người Pháp thường trao đổi với đồng nghiệp cùng quốc tịch, trong khi bác sĩ Việt Nam bị tách biệt. Chế độ lương thưởng, điều kiện làm việc và cách đối xử với bệnh nhân người Việt cũng tồn tại nhiều bất công.

Henriette nhiều lần lên tiếng phản đối, trực tiếp kiến nghị với ban giám đốc bệnh viện, thậm chí gửi đề xuất lên cấp thống đốc nhằm cải thiện quyền lợi của nhân viên y tế và người bệnh Việt Nam.

Bà cũng từng từ chối yêu cầu mặc váy đầm của giám đốc bệnh viện với lý do muốn tiếp tục ăn mặc như một phụ nữ Việt Nam và nhận được sự tôn trọng từ đồng bào mình. Bên cạnh công việc chuyên môn, bà viết các bài báo phản biện quan điểm xem nhẹ nền y học dân tộc, khẳng định giá trị của y học Việt Nam bên cạnh những thành tựu của Tây y.

Cuộc hôn nhân gây chấn động dư luận

Năm 1935, theo sự sắp đặt của gia đình, Henriette kết hôn với luật sư Vương Quang Nhường, người có học vị Tiến sĩ Luật khoa và làm việc tại Tòa Thượng thẩm Sài Gòn. Đám cưới của hai trí thức xuất thân danh giá thu hút sự chú ý của giới thượng lưu đương thời.

Tuy nhiên, cuộc hôn nhân không xuất phát từ mong muốn của Henriette. Sau gần 2 năm chung sống, hai người quyết định ly hôn, gây chấn động trong xã hội. Khi ấy, việc một phụ nữ thuộc gia đình danh giá chủ động chấm dứt hôn nhân vẫn đi ngược những quan niệm phổ biến.

Sau này, Henriette cho biết bà vẫn dành sự tôn trọng cho chồng cũ, người hết lòng chăm sóc gia đình. Tuy nhiên, đặc thù nghề y với những ca trực kéo dài, các trường hợp cấp cứu bất kể ngày đêm khiến hai người khó tìm được tiếng nói chung trong cuộc sống gia đình. Sau khi chia tay, họ vẫn giữ quan hệ bạn bè.

Hơn 4 thập kỷ gắn bó với nghề y

Năm 1957, Henriette sang Nhật Bản học châm cứu để ứng dụng vào lĩnh vực sản khoa. Năm 1961, bà sang Pháp sinh sống và mở phòng khám riêng, đồng thời kết hôn với bác sĩ, kỹ sư Nguyễn Ngọc Bích.

Năm 1965, khi chồng mắc ung thư vòm họng, bà đưa ông trở về Việt Nam để sống những ngày cuối đời trên quê hương. Sau khi ông qua đời cùng năm, Henriette tiếp tục tham gia khám chữa bệnh cho người dân và các nạn nhân chiến tranh, kể cả tại những vùng giải phóng.

Năm 1970, bà tình nguyện làm việc không lương trong lĩnh vực hộ sản và nhi khoa. Một năm sau, bà trở lại Pháp, tiếp tục hành nghề cho đến khi nghỉ hưu năm 1976.

Trước khi qua đời, bà hiến tặng biệt thự tư gia tại số 28 đường Testard ở Sài Gòn làm cơ sở cho Trường Đại học Y khoa thuộc Viện Đại học Sài Gòn. Địa điểm này hiện là một phần của Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh trên đường Võ Văn Tần, TP.HCM.

Ngày 27/4/2012, Henriette Bùi Quang Chiêu qua đời tại Paris, hưởng thọ 106 tuổi.