Nga bắt đầu ứng dụng lâm sàng vaccine điều trị ung thư đại trực tràng
Nga đã bắt đầu đưa vaccine Oncopept, một loại vaccine điều trị ung thư được cá nhân hóa, vào sử dụng lâm sàng đối với bệnh nhân ung thư đại trực tràng.
- Người Việt Nam đầu tiên được giữ làm trợ giảng: Bắt học trò gọi bằng anh, từ bỏ cuộc sống ở Nhật và hy sinh giữa Trường Sơn khi nghiên cứu vaccine sốt rét
- Bệnh nhân đầu tiên tiêm vaccine ung thư Nga 4 tháng không xuất hiện di căn mới: Bác sĩ Việt nói cần thêm bằng chứng
- Vaccine điều trị ung thư của Nga: Bác sĩ nói gì về kết quả đầu tiên?
(Ảnh minh họa: AI)
Ngày 18/11, ông Igor Borisevich, Phó Giám đốc Cơ quan Y sinh Liên bang Nga (FMBA), thông báo nước này đã bắt đầu ứng dụng lâm sàng vaccine Oncopept trong điều trị ung thư đại trực tràng. Phát biểu tại phiên họp thuộc hội nghị "Thực tiễn đổi mới sáng tạo: Khoa học và Kinh doanh", ông Borisevich cho biết vaccine được phát triển dựa trên các kháng nguyên mới (neoantigen) của tế bào ung thư ở từng bệnh nhân. Theo ông, chế phẩm đã được phát triển, đăng ký và đưa vào sử dụng lâm sàng.
Hãng thông tấn RIA Novosti dẫn lời đại diện FMBA cho biết quá trình tuyển chọn bệnh nhân để sử dụng vaccine vẫn đang được tiến hành. Khác với những loại thuốc được sản xuất theo công thức chung, Oncopept được thiết kế dựa trên đặc điểm riêng của tế bào khối u ở từng người bệnh.
Theo thông tin được báo Izvestia đăng tải, những bệnh nhân đầu tiên đã được sử dụng vaccine peptide Oncopept từ tháng 3/2026. Chế phẩm này hướng tới bệnh nhân trưởng thành mắc ung thư đại trực tràng, đã trải qua phẫu thuật và được điều trị bằng ít nhất hai phác đồ hóa trị toàn thân.
Oncopept thuộc nhóm vaccine điều trị ung thư, có mục đích kích thích hệ miễn dịch nhận diện và tấn công tế bào ung thư. Phương pháp này khác với vaccine phòng bệnh thông thường, vốn được sử dụng nhằm ngăn ngừa sự xuất hiện của một bệnh truyền nhiễm. Cơ chế của Oncopept dựa trên việc xác định các kháng nguyên mới hình thành do đột biến gene trong tế bào ung thư. Những kháng nguyên này có thể tạo ra dấu hiệu phân biệt tế bào ung thư với tế bào bình thường, qua đó trở thành mục tiêu để hệ miễn dịch nhận diện.
Trên cơ sở phân tích đặc điểm khối u, các nhà nghiên cứu lựa chọn những đoạn peptide phù hợp để tạo thành chế phẩm dành riêng cho từng bệnh nhân. Các peptide này được sử dụng nhằm kích hoạt phản ứng miễn dịch chống lại những tế bào mang đặc điểm đột biến tương ứng. Hướng tiếp cận cá nhân hóa cho phép thiết kế liệu pháp dựa trên đặc điểm sinh học của từng khối u, thay vì áp dụng một thành phần vaccine giống nhau cho tất cả bệnh nhân.
Tuy nhiên, việc một vaccine được cho phép sử dụng lâm sàng không đồng nghĩa với việc hiệu quả điều trị đã được chứng minh đầy đủ trên quy mô lớn. Những thông tin được công bố đến nay chưa cung cấp số liệu cụ thể về tỷ lệ đáp ứng, khả năng kéo dài thời gian sống hoặc các tác dụng không mong muốn của Oncopept.
Trước đó, tháng 11/2025, Bộ Y tế Nga đã cấp phép sử dụng lâm sàng đối với hai loại vaccine điều trị ung thư do nước này phát triển, gồm Oncopept dành cho ung thư đại trực tràng di căn và Neooncovac, một vaccine sử dụng công nghệ mRNA để điều trị ung thư hắc tố. Việc cấp phép mở đường cho quá trình đánh giá các chế phẩm trên bệnh nhân tại những cơ sở y tế liên bang thuộc Bộ Y tế Nga và FMBA. Trong đó, Oncopept được phát triển và sản xuất bởi các cơ sở trực thuộc FMBA, với địa điểm nghiên cứu chính là Trung tâm Nghiên cứu và Lâm sàng Liên bang về Y học Hóa lý mang tên Yu.M. Lopukhin.
Khác với Oncopept sử dụng các peptide đã được tổng hợp, vaccine Neooncovac dựa trên công nghệ RNA thông tin (mRNA). Chế phẩm Neooncovac được Trung tâm Nghiên cứu Y khoa Quốc gia về Xạ trị Nga phối hợp với Trung tâm Nghiên cứu Quốc gia về Dịch tễ học và Vi sinh vật học Gamaleya và Trung tâm Nghiên cứu Y khoa Quốc gia về Ung thư N.N. Blokhin phát triển. Vaccine này cũng được thiết kế riêng cho từng bệnh nhân, dựa trên đặc điểm phân tử của khối u. Theo cơ chế được giới thiệu, mRNA mang thông tin giúp tế bào tạo ra những đoạn protein đặc trưng, qua đó kích thích hệ miễn dịch nhận diện tế bào ung thư.
Neooncovac hướng tới bệnh nhân mắc ung thư hắc tố không thể phẫu thuật hoặc đã di căn, đồng thời được nghiên cứu về khả năng hạn chế nguy cơ tái phát sau điều trị phẫu thuật. Trong giai đoạn đầu, các nghiên cứu tập trung vào bệnh nhân ung thư hắc tố da. Các nhà phát triển dự kiến tiếp tục xem xét khả năng mở rộng ứng dụng sang một số bệnh ung thư khác, như ung thư phổi không tế bào nhỏ, ung thư tuyến tụy và một số loại ung thư thận.
Song song với hai chương trình trên, Nga cũng đang nghiên cứu vaccine điều trị ung thư Enteromix, sử dụng phương pháp khác với công nghệ mRNA và peptide. Enteromix dựa trên việc sử dụng các virus đường ruột được lựa chọn nhằm tấn công tế bào ung thư và kích thích phản ứng miễn dịch chống khối u. Các nhà phát triển kỳ vọng phương pháp này có thể tác động đến khối u và hỗ trợ hệ miễn dịch nhận diện những ổ ung thư di căn. Tuy nhiên, đây vẫn là hướng nghiên cứu cần được đánh giá về tính an toàn và hiệu quả.
Thông tin từ chương trình nghiên cứu cho biết ít nhất 48 tình nguyện viên đã tham gia thử nghiệm Enteromix. Ngoài ra, FMBA đang tiếp tục nghiên cứu tiền lâm sàng đối với một số chế phẩm điều trị ung thư khác, trong đó có các hướng tiếp cận dành cho ung thư nguyên bào thần kinh đệm và ung thư hắc tố.
Về khả năng tiếp cận điều trị, ngày 1/4/2026, bác sĩ chuyên khoa ung thư Evgeny Cheremushkin cho biết vaccine điều trị ung thư do Nga phát triển có thể được cung cấp miễn phí trong tương lai thông qua hệ thống bảo hiểm y tế bắt buộc.
Việc Nga bắt đầu ứng dụng lâm sàng Oncopept cho thấy những bước tiến trong nghiên cứu liệu pháp điều trị ung thư cá nhân hóa. Tuy nhiên, khả năng đưa các vaccine này vào điều trị phổ biến sẽ còn phụ thuộc vào kết quả đánh giá lâm sàng, đặc biệt là bằng chứng về hiệu quả, độ an toàn và lợi ích lâu dài đối với người bệnh.