Cô gái 20 tuổi khám tâm thần: 'Ở nhà em nói gì cũng thành lỗi của em'

Nữ bệnh nhân 20 tuổi được chuyển sang khám chuyên khoa Tâm thần ở Bệnh viện E sau thời gian dài điều trị bệnh lý dạ dày với những biểu hiện sức khỏe bất thường.

Điều khiến bác sĩ Nguyễn Trọng Quân - người khám trực tiếp cho cô gái trẻ chú ý là mẹ bệnh nhân không thoải mái khi con gái được chỉ định sang khám ở chuyên khoa tâm thần. Theo lời người mẹ, gia đình không thiếu thốn điều gì, bố mẹ lo cho con ăn học đầy đủ, chưa bao giờ áp đặt phải đứng nhất trường, nhất lớp.

Chỉ là càng lớn, con gái càng trở nên nhạy cảm, khó bảo, hay suy nghĩ và đặc biệt là khi yêu đương lại quá mức phụ thuộc. Trong câu chuyện dài của người mẹ, mọi vấn đề dường như đều xuất phát từ chính cô con gái: yếu đuối, hay tự ái và không biết trân trọng những gì bố mẹ đã hy sinh.

Khi được mời sang phòng tư vấn riêng, cô gái im lặng khá lâu rồi nói: “Ở nhà em nói gì, cuối cùng cũng thành lỗi của em”. Cô kể mình lớn lên trong một gia đình mà cả bố và mẹ đều có chính kiến mạnh, thường xuyên căng thẳng với nhau.

Từ nhỏ, cô quen với việc quan sát sắc mặt người lớn, cố gắng ngoan và tránh làm mọi chuyện trở nên tồi tệ hơn. Cô buồn thì bị cho là nghĩ nhiều, khóc bị coi là yếu đuối, phản đối thì bị cho là hư hỗn. Vì vậy, bệnh nhân luôn cảm thấy mình là người sai trong nhà.

Theo bác sĩ Quân, lớn lên trong môi trường và cảm xúc như vậy, lâu dần, cô gái hình thành tâm lý sợ bị bỏ rơi, dễ bấu víu vào các mối quan hệ và khó nhận diện, diễn đạt chính cảm xúc của mình. Đặc biệt trong tình yêu, sự bất an khiến cô dễ phụ thuộc vào đối phương. Trong mắt bố mẹ, những biểu hiện ấy lại càng củng cố một kết luận có sẵn: con hư, con yếu đuối, con có vấn đề vì chính con.

Vì sao cha mẹ khó chấp nhận con gặp vấn đề tâm lý?

Theo bác sĩ Nguyễn Trọng Quân, những trường hợp như người mẹ này không hề hiếm gặp.

Nhiều bậc cha mẹ dễ dàng chấp nhận việc con mắc các bệnh lý cơ thể như đau dạ dày, suy nhược, rối loạn tiêu hóa hơn là thừa nhận con đang đối mặt với những vết thương tâm lý. Việc thừa nhận con có vấn đề tâm lý sẽ kéo theo một câu hỏi đầy gai góc và đau đớn: Liệu cách nuôi dạy, giao tiếp và phản ứng của chính mình với cảm xúc của con trong suốt ngần ấy năm có vô tình góp phần đẩy con đến bờ vực này hay không?

Những người làm cha mẹ luôn nghĩ rằng mình đã chắt chiu, đã hy sinh cho con thì câu hỏi ấy dễ bị bóp méo thành một sự “kết tội”. Trong hoàn cảnh ấy, phản ứng tự vệ thường là nhấn mạnh những gì mình đã làm cho con: bố mẹ chưa từng để con thiếu thốn, đã cố gắng cho con học hành, chưa bao giờ bắt con phải đứng đầu. Từ đó, nguyên nhân của mọi khó khăn lại được đẩy về phía trẻ. Đó là tại con hư, tại con yếu đuối, tại bạn bè lôi kéo, tại chuyện yêu đương bồng bột, hay do chiếc điện thoại thông minh và sự nuông chiều quá mức.

Bác sĩ Quân cũng nhấn mạnh, không ai có thể quy chụp mọi rắc rối tâm lý của người trẻ đều do lỗi của cha mẹ. Cuộc sống bên ngoài còn muôn vàn áp lực từ học tập, công việc đến các mối quan hệ xã hội. Nhưng cũng không thể coi môi trường gia đình không liên quan đến những sự thay đổi tâm lý bất thường ở người trẻ, đặc biệt là sau rất nhiều năm.

Một đứa trẻ có thể được bảo đảm đầy đủ về vật chất nhưng vẫn cảm thấy cô độc về tinh thần. Con có thể được bố mẹ cho ăn học, chăm sóc sức khỏe, định hướng tương lai, nhưng lại không có đủ không gian để nói ra nỗi buồn, bày tỏ sự bất đồng hay thừa nhận những cảm xúc mà chính mình cũng chưa hiểu rõ. Khi những cảm xúc ấy liên tục bị phủ nhận, trẻ có thể dần học cách im lặng, che giấu nhu cầu của bản thân hoặc tin rằng mình luôn là người có lỗi mỗi khi xảy ra mâu thuẫn.

Bác sĩ Quân cho rằng, đôi khi, giữa những ngổn ngang của cuộc sống hiện đại, điều duy nhất cha mẹ cần làm là khoảng lặng đủ bình tĩnh để tự hỏi: Liệu có điều gì trong cách mình trò chuyện, trong những kỳ vọng vô hình và cách mình phản ứng trước cảm xúc của con cần được thay đổi?

Theo bác sĩ Quân, gia đình có ảnh hưởng sâu sắc tới sự phát triển nhân cách và sức khỏe tâm thần của trẻ. Những tổn thương đầu đời được hình thành từ chính cách giao tiếp hằng ngày trong gia đình nếu không được tháo gỡ sẽ đi theo đứa trẻ đến suốt cuộc đời, biến thành những nỗi sợ vô hình cản trở bước chân các em vào đời.

Do đó, với cô gái 20 tuổi này, nếu phụ huynh thực sự vẫn đóng khung mọi sự bất ổn của con trong hai chữ “con hư” thì những đơn thuốc điều trị tâm lý sẽ mãi chỉ chạm được phần ngọn, chẳng thể nào đi được đến tận cùng của sự chữa lành.