Chuyên gia lý giải đợt mưa trên 400mm gây ngập diện rộng ở Hà Nội

Những ngày qua, mưa lớn liên tục trút xuống Hà Nội và loạt địa phương tại miền Bắc, miền Trung. Không chỉ mưa lớn, sáng nay, lũ trên các sông Bưởi, Yên (Thanh Hóa), Hoàng Long, Đáy (Ninh Bình) và Bùi, Tích (Hà Nội) đều lên nhanh, vượt báo động, gây ngập lụt nhiều nơi. Rủi ro thiên tai do lũ được cơ quan khí tượng cảnh báo cấp 2-3.

Tại Hà Nội, theo Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật thành phố, đợt mưa liên tục, kéo dài trên diện rộng từ ngày 14/9 đến 17/9. Tổng lượng mưa tích lũy lớn trên 400mm, một số khu vực lượng mưa trên 500mm như Yên Sở 570,8mm; Hai Bà Trưng 550,3mm, làm hệ thống cống, mương, hồ điều hòa và các tuyến tiêu luôn duy trì mực nước cao, khả năng trữ và điều tiết bị giảm.

Vì sao Hà Nội mưa kéo dài?

Theo TS Trương Bá Kiên, Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Khí tượng Khí hậu - Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển, đợt mưa kéo dài tại Trung Bộ, sau đó mở rộng ra Bắc Trung Bộ, đồng bằng Bắc Bộ và Hà Nội là kết quả của chuỗi hình thế thời tiết nối tiếp nhau.

Trong đó, dải hội tụ nhiệt đới, áp thấp nhiệt đới và vùng hoàn lưu còn lại sau khi áp thấp nhiệt đới suy yếu, cùng nguồn hơi ẩm lớn liên tục được đưa từ biển vào đất liền, đóng vai trò chính.

Diễn biến của đợt mưa có sự dịch chuyển khá rõ từ Nam lên Bắc. Trong khoảng ngày 12-13/9, trục dải hội tụ nhiệt đới nằm qua khu vực Trung Bộ và trên dải hội tụ này hình thành áp thấp nhiệt đới.

Sự kết hợp giữa hội tụ gió và lượng ẩm lớn gây mưa mạnh ở khu vực Đà Nẵng - Huế, sau đó vùng mưa dịch dần lên Hà Tĩnh, Nghệ An và Thanh Hóa. Sau khi áp thấp nhiệt đới suy yếu và tan đi, tác động của hệ thống không chấm dứt ngay bởi vùng hoàn lưu ẩm còn tồn tại, tiếp tục tạo điều kiện cho mây mưa phát triển.

Đến khoảng 14-16/9, trục dải hội tụ nhiệt đới dịch chuyển dần lên phía Bắc. Vì vậy, trọng tâm mưa cũng chuyển từ Bắc Trung Bộ lên khu vực phía nam trung du Bắc Bộ, đồng bằng Bắc Bộ và Hà Nội.

Đặc biệt trong hai ngày 15-16/9, dải hội tụ nhiệt đới duy trì gần như cố định trên Bắc Bộ, khiến điều kiện gây mưa tồn tại trong thời gian dài hơn bình thường.

Một yếu tố quan trọng khác được chuyên gia đưa ra là gió Đông đến Đông Nam duy trì liên tục, đưa khối không khí rất ẩm từ Vịnh Bắc Bộ vào đất liền. Lớp ẩm này có chiều dày tới vài nghìn mét. Trong điều kiện vùng hội tụ ít dịch chuyển, trong khi hơi ẩm từ biển liên tục được bổ sung, các vùng mây đối lưu sau khi suy yếu lại có thể tái hình thành.

“Vì thế, đây không phải kiểu mưa lớn xảy ra trong một vài giờ rồi kết thúc, mà là tình trạng mưa lặp lại nhiều đợt trên cùng một khu vực trong nhiều ngày, khiến tổng lượng mưa tích lũy trở nên rất lớn”, TS Trương Bá Kiên thông tin.

Đô thị hóa cũng làm tăng áp lực ngập

Theo chuyên gia, bên cạnh các yếu tố khí tượng, đặc điểm đô thị cũng góp phần làm gia tăng mức độ ngập tại Hà Nội.

Quá trình đô thị hóa nhanh làm diện tích bề mặt bê tông hóa tăng, khả năng thấm nước tự nhiên giảm. Trong khi đó, tại một số khu vực, hệ thống thoát nước, hồ điều hòa và không gian dành cho trữ nước chưa theo kịp tốc độ phát triển đô thị.

“ Vì vậy, khi một lượng mưa rất lớn tích lũy trong nhiều ngày, khả năng tiêu thoát càng gặp khó khăn”, TS Kiên cho biết.

Thực tế, khi mưa vẫn tiếp diễn trong lúc hệ thống tiêu thoát đã ở trạng thái tải cao, lượng nước mới tiếp tục bổ sung vào các khu vực vốn đã tích nước. Mực nước tại các sông tiêu tiếp nhận cũng ở mức cao khiến việc tiêu nước tự chảy bị hạn chế, qua đó làm thời gian ngập kéo dài hơn.

Theo TS Trương Bá Kiên, đợt mưa kéo dài này đang bước vào giai đoạn kết thúc. Từ đêm 17/9, tại Hà Nội và đồng bằng Bắc Bộ, diện mưa và cường độ mưa sẽ giảm.

Sang ngày 18/9, mưa chủ yếu còn dưới dạng mưa rào và dông, không còn duy trì trạng thái mưa lớn liên tục trên diện rộng như những ngày qua.

Như vậy, đợt mưa lớn diện rộng, kéo dài nhiều ngày cơ bản chấm dứt, dù trong vài ngày sau vẫn có khả năng xuất hiện mưa rào hoặc dông cục bộ vào từng thời điểm.