Chuyện gì xảy ra nếu bạn xả nước bồn cầu không đóng nắp?

Khi nước được xả, bồn cầu không chỉ cuốn chất thải xuống đường ống. Dòng nước có thể tạo ra những giọt nước và các hạt aerosol cực nhỏ, đưa một phần vật chất từ trong lòng bồn cầu vào không khí. Hiện tượng này thường được gọi là “toilet plume” - đám mây aerosol do xả bồn cầu.

Nhưng liệu những hạt li ti này có thực sự bay ra ngoài khi bạn không đóng nắp? Và đóng nắp có giúp ngăn chúng hoàn toàn?

Xả nước bồn cầu có thể tạo ra một “đám mây” aerosol

Một tổng quan hệ thống mới công bố năm 2026 trên Science of the Total Environment, tổng hợp 22 nghiên cứu về aerosol sinh ra khi xả bồn cầu, kết luận rằng xả nước có thể tạo ra aerosol và bioaerosol trong không gian trong nhà. Những hạt này có thể tiếp cận vùng hô hấp của người trưởng thành.

Các tác giả cũng cho biết lượng aerosol tạo ra phụ thuộc đáng kể vào lượng vi sinh vật có trong nguồn nước bồn cầu và năng lượng của dòng xả. Tuy nhiên, bằng chứng về ảnh hưởng riêng biệt của vị trí nắp bồn cầu, áp lực xả hay thông khí vẫn còn hạn chế và chưa thống nhất giữa các nghiên cứu.

Điều này có nghĩa là: mỗi lần xả nước, đặc biệt khi trong bồn cầu có chất thải chứa vi sinh vật, đều có khả năng tạo ra các hạt rất nhỏ phát tán vào môi trường xung quanh.

Nếu không đóng nắp, các hạt này có thể phát tán ra ngoài

Một nghiên cứu công bố năm 2025 trên Building and Environment sử dụng mô hình mô phỏng để khảo sát sự phát tán của aerosol khi xả bồn cầu trong nhà vệ sinh công cộng.

Khi nắp bồn cầu mở, các nhà nghiên cứu quan sát thấy một luồng aerosol hình thành phía trên bồn cầu và có thể lan ra khỏi khu vực bồn cầu. Trong điều kiện nghiên cứu, đóng nắp giúp giảm mức phơi nhiễm aerosol của những người ở xa nguồn phát tán khoảng 90%.

Một nghiên cứu khác vào năm 2025 trên Building and Environment cũng so sánh trực tiếp bồn cầu có nắp đóng và mở. Kết quả cho thấy lượng aerosol lắng đọng được đo trong nghiên cứu cao hơn 2,27 lần khi nắp mở so với khi đóng; khi đóng nắp, nghiên cứu không ghi nhận sự lắng đọng aerosol đáng kể.

Như vậy, xét riêng về giảm phát tán aerosol, đóng nắp trước khi xả là một thói quen có cơ sở khoa học.

Nhưng đừng nghĩ đóng nắp là “khóa” được toàn bộ vi khuẩn

Đây mới là điều đáng chú ý.

Nắp bồn cầu không tạo thành một khoang kín hoàn toàn. Giữa bệ ngồi và bồn cầu vẫn có những khoảng hở, và aerosol có thể tìm đường thoát qua những khoảng này.

Một nghiên cứu năm 2025 được công bố trên American Journal of Infection Control đã thử nghiệm ảnh hưởng của khoảng hở này bằng các vi sinh vật mô phỏng, gồm E. coli và hai loại virus mô phỏng.

Các nhà nghiên cứu phát hiện khi khoảng hở tăng lên 6 mm, một phần bioaerosol vẫn thoát ra ngoài dù nắp đã đóng. Tỷ lệ thoát được ghi nhận trong thí nghiệm là 24% đối với E. coli, 49% đối với một virus mô phỏng và 57% đối với virus mô phỏng còn lại.

Vì vậy, đóng nắp không đồng nghĩa với việc mọi aerosol và vi sinh vật đều bị giữ lại trong bồn cầu.

Vậy có nên đóng nắp trước khi xả?

Có.

Đây là một thói quen đơn giản, không tốn thêm thời gian và có một số bằng chứng cho thấy nó có thể giúp giảm lượng aerosol phát tán ra môi trường.

Tuy nhiên, đừng chỉ trông chờ vào chiếc nắp bồn cầu.

Giữ nhà vệ sinh sạch sẽ, vệ sinh thường xuyên những bề mặt hay chạm vào như nút xả, tay nắm cửa và vòi nước, đồng thời rửa tay bằng xà phòng sau khi đi vệ sinh vẫn là những việc quan trọng hơn trong vệ sinh cá nhân.

Đặc biệt, khi trong gia đình có người đang bị tiêu chảy hoặc nhiễm trùng đường tiêu hóa, việc vệ sinh nhà vệ sinh và các bề mặt xung quanh càng cần được chú ý.

Tóm lại: Nếu bồn cầu nhà bạn có nắp, hãy đóng nắp trước khi xả. Nhưng hãy hiểu đúng: chiếc nắp có thể giúp giảm phát tán aerosol, chứ không phải một “lá chắn” tuyệt đối ngăn mọi vi khuẩn và virus thoát ra ngoài.

(Ảnh minh họa: Internet)