Chủ nhật tuần này, chúng ta sẽ cùng đi bầu cử!

80 năm và lá phiếu khẳng định quyền làm chủ

Vào ngày bầu cử, ta bước vào điểm bỏ phiếu, nhận tờ giấy còn thơm mùi mực, cẩn thận lựa chọn cái tên mình tin tưởng rồi bỏ vào hòm phiếu. Để rồi trong khoảnh khắc đó, một luồng cảm xúc lạ lẫm và tự hào len lỏi trong lồng ngực: ta nhận ra mình thực sự đã lớn, không phải nhờ số tuổi mà bởi ta có quyền quyết định trực tiếp tham gia quyết định tương lai của quốc gia. 

Đó là một niềm tự hào thầm lặng, một cái chạm tay vào vận mệnh dân tộc mà không phải thế hệ nào cũng có được một cách hiển nhiên.

Để có được lá phiếu ấy, dân tộc Việt Nam đã phải đi qua những khúc quanh đầy nghiệt ngã của thời gian. Là nghìn năm đằng đẵng dưới chế độ phong kiến, là gần một thế kỷ lầm than trong cảnh "một cổ đôi tròng" dưới gót giày thực dân.

Lá phiếu ấy là kết tinh của những năm tháng cách mạng đầy máu và xương, là lời hồi đáp cho khát khao tự chủ mãnh liệt của cha ông và cũng là thành quả vĩ đại nhất của lịch sử dân tộc: Quyền làm chủ dành cho nhân dân.

Để rồi 80 năm về trước, đất nước ta đã có cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên diễn ra vào ngày 6/1.

Nhân dân lao động Thủ đô đi bỏ phiếu trong ngày Tổng tuyển cử đầu tiên (Nguồn: Quochoi.vn)

Ngày đó, đất nước ta là một Việt Nam vừa bước ra khỏi Cách mạng Tháng Tám chưa đầy 4 tháng. Một Việt Nam đứng trong cảnh “ngàn cân treo sợi tóc” với nhà nước non trẻ, nạn đói vừa đi qua, hơn 90% người dân không biết chữ và miền Nam vẫn còn vang tiếng súng. 

Từ thân phận nô lệ, nhân dân ta bước lên địa vị làm chủ đất nước, cũng chứng tỏ năng lực làm chủ đất nước của mình với toàn thế giới. Tổng tuyển cử không đơn thuần là một thủ tục chính trị, mà là cách Nhà nước mới khẳng định tính chính danh, trao cho nhân dân quyền làm chủ vận mệnh quốc gia bằng lá phiếu. 

Ngày ấy là ngày vui hơn bao giờ hết.

Giống như trong Lời kêu gọi quốc dân đi bỏ phiếu của Chủ tịch Hồ Chí Minh đưa ra vào ngày 5/1/1946 - một ngày trước khi cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên diễn ra:

“Ngày mai là một ngày đầu tiên trong lịch sử Việt Nam mà nhân dân ta bắt đầu hưởng dụng quyền dân chủ của mình. Ngày mai dân ta sẽ được tự do lựa chọn và bầu ra những người xứng đáng thay mặt mình và gánh vác việc nước… 

Ngày mai, mỗi người đều nên vui vẻ hưởng quyền lợi của một người dân độc lập, tự do.”

Hòm phiếu ngày ấy khiêm nhường lắm, chỉ là những chiếc hộp gỗ được cắt gọt thủ công, cẩn thận dán lớp giấy màu bên ngoài. Những cổng chào kết bằng mái lá đơn sơ, những dòng chữ “Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa muôn năm” được viết bằng mùn than nhưng đầy hy vọng.

Lá phiếu ấy đã từng là giấc mơ cháy bỏng của những người nông dân chân lấm tay bùn, những người lần đầu cầm bút để tự tay viết nên hai chữ - Làm chủ. Nó mang theo sức nặng của một lời thề độc lập, được bảo chứng bằng máu xương và lòng kiên trung qua bao thế hệ.

Tiếp nối dòng chảy lịch sử đầy tự hào đó, mỗi chúng ta hôm nay không chỉ kế thừa một quyền lợi, mà còn gánh vác một sứ mệnh thiêng liêng với tương lai. Tinh thần của những ngày đầu lập quốc ấy sẽ một lần nữa được thắp sáng vào ngày Chủ nhật, 15/3/2026 tới đây.

Khi cử tri cả nước cùng hướng về hòm phiếu để bầu chọn đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031. Đó không chỉ là một thủ tục hành chính mà còn là lúc chúng ta khẳng định rằng: sức mạnh của dân tộc vẫn luôn nằm trong tay nhân dân và mỗi lựa chọn hôm nay chính là viên gạch xây nên tầm vóc của Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Ai được đi bầu cử?

Người có quyền bầu cử là cử tri. Công dân nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam - là người có quốc tịch Việt Nam, tính đến ngày bầu cử (ngày 15/3/2026), đủ 18 tuổi trở lên và có đủ các điều kiện theo quy định của pháp luật về bầu cử đều có quyền bầu cử.

Công dân từ đủ 18 tuổi tính đến ngày bầu cử 15/3/2026, tức là có ngày sinh từ ngày 15/3/2008 trở về trước thì được xác định là đủ tuổi để được ghi vào danh sách cử tri để bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031.

Cử tri 4 khu vực của TPHCM tiến hành bỏ phiếu bầu cử sớm - Ảnh: VGP/Thùy Dương

Cách tính tuổi công dân được thực hiện như sau:

- Tuổi của công dân được tính từ ngày, tháng, năm sinh ghi trong Giấy khai sinh đến ngày bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI, đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 đã được ấn định (ngày 15/3/2026). Trường hợp không có Giấy khai sinh thì căn cứ vào thông tin ghi trong Căn cước công dân, Hộ chiếu để tính tuổi thực hiện quyền bầu cử, ứng cử:

- Mỗi tuổi tròn được tính từ ngày, tháng sinh dương lịch của năm trước đến ngày, tháng sinh dương lịch của năm sau:

- Trường hợp không xác định được ngày sinh thì lấy ngày 01 của tháng sinh làm căn cứ để xác định tuổi thực hiện quyền bầu cử và ứng cử. Trường hợp không xác định được ngày và tháng sinh thì lấy ngày 01/01 của năm sinh làm căn cứ để xác định tuổi thực hiện quyền bầu cử và ứng cử.

Thể lệ bầu cử 

Thể lệ bầu cử có thể gồm một số nội dung cơ bản như sau:

Nguyên tắc, trình tự bỏ phiếu:

- Việc bỏ phiếu bắt đầu từ 07 giờ sáng đến 07 giờ tối cùng ngày. Tùy tình hình địa phương, Tổ bầu cử có thể quyết định cho bắt đầu việc bỏ phiếu sớm hơn nhưng không được trước 05 giờ sáng hoặc kết thúc muộn hơn nhưng không được quá 09 giờ tối cùng ngày;

- Khi bầu cử, cử tri phải xuất trình Thẻ cử tri;

- Mỗi cử tri có quyền bỏ 01 phiếu bầu đại biểu Quốc hội và bỏ 01 phiếu bầu đại biểu Hội đồng nhân dân tương ứng với mỗi cấp Hội đồng nhân dân mà mình được tham gia bầu cử;

- Cử tri phải tự mình đi bầu cử, không được nhờ người khác bầu cử thay. Trường hợp cử tri không thể tự viết phiếu bầu thì nhờ người khác viết phiếu hộ nhưng phải tự mình bỏ phiếu; người viết hộ phải bảo đảm bí mật phiếu bầu của cử tri. Người khuyết tật không thể tự mình bỏ phiếu được thì nhờ người khác bỏ phiếu vào hòm phiếu;

- Cử tri không bầu cho ai trong phiếu bầu thì gạch giữa cả dòng chữ họ và tên của người mà mình không bầu (gạch đè lên dòng chữ họ và tên người ứng cử); không khoanh tròn; không được đánh dấu trên phiếu bầu; không được viết thêm, ghi thêm tên người ngoài danh sách ứng cử vào phiếu bầu; không để số người được bầu nhiều hơn số lượng đại biểu được bầu đã ấn định cho đơn vị bầu cử hoặc gạch xóa hết tên những người ứng cử trong phiếu bầu;

- Khi cử tri viết phiếu bầu, không ai được xem, kể cả thành viên Tổ bầu cử. Nếu viết hỏng, cử tri có quyền đổi phiếu bầu khác;

- Khi cử tri bỏ phiếu xong, Tổ bầu cử có trách nhiệm đóng dấu “Đã bỏ phiếu” vào mặt trước, phía trên, góc trái của Thẻ cử tri. Thẻ cử tri chỉ có giá trị cho 01 lần bỏ phiếu.

Phiếu bầu không hợp lệ:

- Phiếu không theo mẫu quy định do Tổ bầu cử phát ra;

- Phiếu không có dấu của Tổ bầu cử;

- Phiếu để số người được bầu nhiều hơn số lượng đại biểu được bầu đã ấn định cho đơn vị bầu cử;

- Phiếu gạch xóa hết tên những người ứng cử;

- Phiếu ghi thêm tên người ngoài danh sách ứng cử hoặc phiếu có ghi thêm nội dung khác.

Các mốc thời gian bầu cử 

Cử tri có thể theo dõi nơi bỏ phiếu trên VNeID

Trên VNeID, cử tri có thể theo dõi nơi bỏ phiếu của mình tại ứng dụng Bầu cử Quốc hội. Trong trường hợp cử tri có nhu cầu thay đổi nơi bỏ phiếu để thuận tiện và phù hợp quá trình sinh sống, làm việc trong ngày bầu cử thì có thể gửi yêu cầu trên VNeID.

Cụ thể, vào ngày 8/3, Cục Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội (C06-Bộ Công an) có văn bản hướng dẫn người dân sử dụng chức năng bầu cử Quốc hội khóa XVI trên ứng dụng VNeID nhằm hỗ trợ cử tri tra cứu, tạo yêu cầu thay đổi nơi bỏ phiếu và tra cứu danh sách người ứng cử.

Ngoài việc theo dõi khu vực bỏ phiếu trên thẻ cử tri, theo dõi danh sách người ứng cử và danh sách cử tri được niêm yết công khai tại các khu vực bỏ phiếu và Ủy ban nhân dân cấp xã, công dân có thể sử dụng chức năng Bầu cử Quốc hội trên VNeID để theo dõi khu vực bỏ phiếu và danh sách người ứng cử.

Theo Cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội (Bộ Công an), chức năng "Bầu cử Quốc hội" trên ứng dụng VNeID nhằm hỗ trợ cử tri tra cứu và cập nhật thông tin địa khu vực bỏ phiếu bảo đảm quyền tham gia bầu cử đúng quy định, đồng thời xem thông tin cần thiết của người ứng cử để cử tri chủ động tìm hiểu, nâng cao nhận thức và trách nhiệm khi tham gia bầu cử.

Tại đây hiển thị khu vực bỏ phiếu, phạm vi bầu cử của mỗi công dân theo tài khoản định danh cá nhân, giúp cung cấp thông tin cho công dân. Hỗ trợ chức năng tạo yêu cầu thay đổi nơi bỏ phiếu góp phần xây dựng công dân số trong thời đại chuyển đổi số. Công dân có tài khoản định danh điện tử mức 2.

Cách thực hiện:

Bước 1: Truy cập chức năng Bầu cử Quốc hội khóa XVI. Công dân đăng nhập ứng dụng VNeID, tại màn hình trang chủ tài khoản định danh điện tử mức 2 nhấn Dịch vụ khác -> nhấn Bầu cử Quốc hội khóa XVI.

Bước 2: Xác thực bằng passcode hoặc vân tay/khuôn mặt (tùy theo cấu hình xác thực của tài khoản trên thiết bị).

Bước 3: Tại chức năng Bầu cử Quốc hội XVI, chọn Khu vực bỏ phiếu của cử tri -> hệ thống hiển thị màn Khu vực bỏ phiếu của cử tri.

Bước 4: Tạo yêu cầu thay đổi

Nhấn Thay đổi -> Chọn nơi bỏ phiếu muốn đổi và nhấn Xác nhận.

Trường hợp công dân chọn bỏ phiếu nơi khác (Theo Điều 34 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân-Văn bản hợp nhất số 85/VBHN-VPQH ngày 20/8/2025), hệ thống hiển thị trường thông tin Nơi đăng ký bỏ phiếu mới:

Nhấn vào Nơi đăng ký bỏ phiếu mới, hệ thống hiển thị màn chọn địa chỉ.

Màn hình sau khi đã chọn nơi khác để bỏ phiếu:

Cử tri lưu ý điền đầy đủ thông tin lý do thay đổi và thông tin liên hệ để Ủy ban nhân dân và Công an cấp xã có thể liên hệ trao đổi.

Bước 5: Màn hình hiển thị tạo yêu cầu thành công và kết quả sẽ được cập nhật trên ứng dụng VNeID.

Nhấn Quay lại để quay lại màn Khu vực bỏ phiếu.

Nhấn Lịch sử yêu cầu thay đổi nơi bỏ phiếu để xem lịch sử. Nhấn Giấy chứng nhận bỏ phiếu ở nơi khác để xem Giấy chứng nhận bỏ phiếu ở nơi khác: Giấy chứng nhận bỏ phiếu nơi khác hiển thị khi thông tin bỏ phiếu hiện tại của công dân là “nơi khác”. 

Công dân sẽ không thể tạo yêu cầu thay đổi khác khi tồn tại yêu cầu thay đổi nơi bỏ phiếu đang xử lý.

Danh sách người ứng cử

Chức năng cho phép công dân xem danh sách người ứng cử tham gia ứng cử theo khu vực, hỗ trợ công dân tìm kiếm ứng cử viên và xem chi tiết ứng cử viên theo khu vực. Công dân có tài khoản định danh điện tử mức 2.

Cách thực hiện:

Bước 1: Truy cập màn chức năng

Tại màn chức năng Bầu cử Quốc hội XVI, chọn Danh sách người ứng cử.

Bước 2: Tìm kiếm người ứng cử

Chọn phạm vi bầu cử.

Chọn địa chỉ: Công dân nhấn vào chọn địa chỉ, hệ thống hiển thị giao diện chọn địa chỉ.

Sau khi chọn địa chỉ thành công, công dân nhấn Tìm kiếm để tìm kiếm danh sách theo địa chỉ đã chọn. Hệ thống hiển thị danh sách người ứng cử theo tiêu chí đã chọn.

Bước 3: Xem chi tiết người ứng cử

Tại Danh sách ứng cử nhấn Chi tiết > tại tên người ứng cử công dân muốn xem chi tiết.

Tại Xem chi tiết, nhấn Xem ngay để xem Thông tin người ứng cử.

Cũng theo C06, hiện nay trên VNeID, cử tri có thể theo dõi nơi bỏ phiếu của mình. Trong trường hợp cử tri có nhu cầu thay đổi nơi bỏ phiếu để thuận tiện và phù hợp quá trình sinh sống, làm việc trong ngày bầu cử thì có thể gửi yêu cầu trên VNeID.

Đối với trường hợp lựa chọn thay đổi nơi bỏ phiếu giữa nơi thường trú và nơi tạm trú thì có thể tạo yêu cầu trước 24 giờ trước thời điểm bầu cử (tức trước 7 giờ sáng 14/3/2026).

Đối với trường hợp cử tri nào vì đi nơi khác, không thể tham gia bỏ phiếu ở nơi đã được ghi tên vào danh sách cử tri hoặc nơi cư trú thì chọn đăng ký bỏ phiếu ở nơi khác để được cấp Giấy chứng nhận để cử tri tham gia bỏ phiếu nơi khác (bản điện tử) trên VNeID. Thời gian thực hiện là trước thời điểm bầu cử (tức trước 7 giờ sáng 15/3/2026).

—

80 năm trôi qua, non sông Việt Nam đã nối liền một dải. Đất nước từng bước đi qua những nỗi đau của chiến tranh để kiêu hãnh khẳng định vị thế trên trường quốc tế. Thế nhưng, giá trị của lá phiếu vẫn vẹn nguyên như ngày đầu - đó là minh chứng cho một dân tộc mà ở đó mỗi người dân được “vui vẻ hưởng quyền lợi của một người dân độc lập, tự do”.

Nếu ngày xưa, đồng bào ta học chữ để nhận mặt tên người đại diện, để bảo vệ nền độc lập non trẻ bằng niềm tin sắt đá, thì ngày nay, lá phiếu của người trẻ chính là công cụ để định hình tương lai. Nó không còn là một tờ giấy được bỏ vào chiếc hòm gỗ dán giấy màu thô sơ, mà là tiếng nói của tri thức, là trách nhiệm với vận mệnh quốc gia trong một thế giới đầy biến động.

Và rồi, vào Chủ nhật tuần này, khi cử tri cả nước cùng hướng về các điểm bỏ phiếu để bầu đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031, đó không chỉ là một thủ tục quen thuộc. Đó không chỉ là ta đang thực hiện một thủ tục hành chính, mà là đang tiếp nối dòng chảy của lịch sử - dòng chảy khởi đầu từ ngày 6/1 năm ấy, nơi những nô lệ đã tự tay viết nên hai chữ: Làm Chủ.

Chủ nhật tuần này, chúng ta sẽ cùng đi bầu cử!