Bác sĩ chuyên khoa Tiết niệu cảnh báo các gia đình đang ăn uống bằng nước giếng khoan, nước mưa

ThS.BS Nguyễn Văn Đức (Khoa Phẫu thuật Tiết niệu - Nam học, Bệnh viện Đa khoa Xanh Pôn) cho biết, anh mới tiếp nhận một bệnh nhân bị cả sỏi thận và sỏi bàng quang. Tình trạng sỏi khiến bác phải tiến hành phẫu thuật để điều trị.

"Trong lúc ngồi trò chuyện, hỏi han về thói quen sinh hoạt, ăn uống hằng ngày của bác, tự nhiên tôi lại nhớ về những năm tháng tuổi thơ của mình. Ngày xưa, ở quê tôi, hầu như nhà nào cũng sử dụng nước giếng khoan, giếng đào để sinh hoạt. Nước giếng được bơm lên, có nhà lọc qua bể cát, có nhà dùng trực tiếp để đun nấu.

Tôi vẫn nhớ những chiếc ấm nhôm ngày xưa, ngày nào cũng được đặt lên bếp để đun nước. Nước sôi thì rót vào những chiếc phích có ruột thủy tinh để dùng dần.

Có một điều mà chắc rất nhiều người thuộc thế hệ 7X, 8X, 9X đời đầu vẫn còn nhớ.

Đó là sau một thời gian sử dụng, dưới đáy ấm nước và bên trong ruột phích thường xuất hiện một lớp cặn trắng, cứng, bám rất chắc.

Có khi lớp cặn dày đến mức phải lấy vật cứng cạo mới bong ra được. Những mảng trắng đục, lổn nhổn, trông chẳng khác gì những viên sỏi nhỏ. Ngày ấy, chúng ta chỉ nghĩ đơn giản rằng nước giếng đun lâu ngày thì đóng cặn, chứ chẳng mấy ai quan tâm lớp cặn ấy thực chất là gì.

Bây giờ, sau hơn 10 năm làm bác sĩ chuyên ngành Tiết niệu, đã trực tiếp điều trị và phẫu thuật cho rất nhiều bệnh nhân sỏi thận, sỏi niệu quản, sỏi bàng quang, tôi lại nhìn câu chuyện ấy dưới một góc độ khác", BS Đức chia sẻ.

Liệu những chất tạo nên lớp cặn trắng trong ấm nước có phải cũng là nguyên nhân tạo nên những viên sỏi trong cơ thể chúng ta?

Theo BS Đức, thực ra, đây là hai hiện tượng hoàn toàn khác nhau.

Lớp cặn trắng trong ấm nước thường hình thành do các khoáng chất hòa tan trong nước, đặc biệt là canxi và magie. Khi đun nóng, một phần các khoáng chất có thể kết tủa, tạo thành lớp cặn bám dưới đáy ấm. Nhiều nguồn nước giếng khoan chạy qua các tầng địa chất chứa đá vôi sẽ hòa tan một lượng lớn canxi và magiê. Khi cơ thể hấp thụ quá nhiều khoáng chất này từ nước uống hàng ngày, kết hợp với các yếu tố thể trạng, lượng canxi dư thừa không đào thải hết qua nước tiểu sẽ dễ kết tinh lại và hình thành sỏi canxi oxalat hoặc canxi phosphat.

Việc chúng ta đun sôi nước có tác dụng tiêu diệt vi khuẩn, ký sinh trùng chứ không hoàn toàn loại bỏ được các khoáng chất và kim loại nặng.

Sỏi hệ tiết niệu chủ yếu có bản chất là canxi oxalat hoặc canxi photphat ( chiếm 80-85%) hình thành khi một số chất trong nước tiểu trở nên quá bão hòa, kết tinh và phát triển thành sỏi. Quá trình này chịu ảnh hưởng của rất nhiều yếu tố như lượng nước uống, chế độ ăn, chuyển hóa của cơ thể, bệnh lý nền và yếu tố di truyền. Vậy khi chúng ta dùng nước cứng có chứa nhiều canxi hàng ngày, năm này qua năm khác thì lượng canxi có bị dư thừa không?

"Cần lưu ý rằng nước giếng cứng chỉ là một yếu tố nguy cơ bổ trợ, không phải cứ uống là chắc chắn bị sỏi", BS Đức lưu ý. Nguyên nhân gốc rễ gây sỏi thận thường do:

- Uống quá ít nước: Khiến nước tiểu bị cô đặc, các chất khoáng dễ kết dính lại với nhau.

- Chế độ ăn uống: Ăn quá mặn, ăn quá nhiều đạm động vật hoặc thực phẩm giàu oxalat.

- Cơ địa và bệnh lý: Do rối loạn chuyển hoá hoặc di truyền.

BS Đức nhận định, điều quan trọng là không phải cứ uống nước có nhiều cặn vôi thì sẽ bị sỏi thận. Cho đến nay, bằng chứng khoa học về mối liên quan giữa độ cứng của nước và nguy cơ hình thành sỏi tiết niệu vẫn chưa thống nhất. Tuy nhiên, có một điều mà anh luôn nhắc nhở bệnh nhân của mình: "UỐNG KHÔNG ĐỦ NƯỚC LÀ MỘT TRONG NHỮNG YẾU TỐ NGUY CƠ QUAN TRỌNG CỦA BỆNH SỎI THẬN. VÀ NÊN SỬ DỤNG CÁC LOẠI MÁY LỌC NƯỚC ĐỂ CÓ NGUỒN NƯỚC AN TOÀN HƠN".

"Tôi gặp không ít bệnh nhân sống ở các vùng trung du, miền núi như Ba Vì, Thái Nguyên, Tuyên Quang, Lạng Sơn… Nhiều người vẫn sử dụng nước giếng, nước mưa để sinh hoạt hằng ngày. Nhưng bên cạnh nguồn nước, còn phải kể đến thói quen lao động ngoài trời, đổ nhiều mồ hôi, uống ít nước và chế độ ăn uống", BS Đức nói.

Đặc biệt, nước giếng chưa được kiểm nghiệm còn có thể chứa các chất ô nhiễm hoặc vi sinh vật không nhìn thấy bằng mắt thường. Đun sôi có thể tiêu diệt nhiều vi sinh vật, nhưng không loại bỏ được phần lớn các chất ô nhiễm hóa học hòa tan.

"Vì thế, nếu gia đình vẫn đang sử dụng nước giếng hoặc nước mưa để ăn uống, tôi khuyên mọi người nên kiểm tra chất lượng nguồn nước, có phương pháp xử lý phù hợp và duy trì thói quen uống đủ nước mỗi ngày. Với những người đã từng mắc sỏi tiết niệu, việc phòng tái phát còn cần dựa vào loại sỏi, kết quả xét nghiệm và tình trạng sức khỏe cụ thể", BS Đức khuyên.

Quay trở lại câu chuyện của bác bệnh nhân hôm nay…

Nhìn những viên sỏi được lấy ra sau phẫu thuật, BS Đức lại nhớ đến những chiếc ấm nhôm, những chiếc phích nước đầy cặn trắng của ngày xưa.

Hai thứ ấy không hình thành theo cùng một cơ chế, nhưng lại khiến anh suy nghĩ rất nhiều về những thói quen sinh hoạt mà đôi khi chúng ta đã duy trì suốt hàng chục năm mà ít để ý.

"Ngày xưa, chúng ta quan tâm nước có đủ để uống hay không. Ngày nay, chúng ta còn cần quan tâm nước mình uống có thực sự an toàn hay không.

Và sau nhiều năm làm nghề, tôi nhận ra rằng đôi khi việc phòng tránh bệnh tật không bắt đầu từ những điều quá lớn lao, mà từ chính những thói quen nhỏ trong cuộc sống hằng ngày", BS Đức nói.

Có ai ở đây còn nhớ những chiếc ấm nhôm và phích nước ngày xưa, sau một thời gian sử dụng lại đóng một lớp cặn trắng dày dưới đáy không?