Bà mẹ đọc nhật ký con gái lúc 2 giờ sáng, đau lòng nhận ra: Sai lầm này đã khiến con tôi ngày càng "trống rỗng"

* Tác giả: Nhĩ Đóa Nguồn (Trung Quốc)

2 giờ sáng, tôi nhìn thấy một bài đăng trên mạng xã hội và hoàn toàn mất ngủ. “Đọc được nhật ký của con gái, trong đó viết: ‘Con cảm thấy mình giống như một cỗ máy. Mỗi ngày đều bị cài đặt sẵn chương trình, mấy giờ làm gì, việc gì phải hoàn thành trong bao nhiêu phút. Con mệt mỏi quá".

Người đăng bài là Tiểu Nhã, một đồng nghiệp cũ của tôi.

Ngày hôm sau, chúng tôi gọi điện cho nhau. Giọng cô ấy mệt mỏi, nhưng rồi nhanh chóng trải lòng. “Trước đây, điều khiến tôi tự hào nhất chính là có thể sắp xếp thời gian của con gái chính xác đến từng phút. Mấy giờ thức dậy, trên đường đi học nghe nội dung gì, mỗi môn bài tập được giới hạn bao nhiêu phút, luyện đàn phải chơi bao nhiêu bản… Người khác khen tôi ‘quản lý thời gian hiệu quả’, tôi cũng cảm thấy mình là một người mẹ có trách nhiệm.

Cho đến đêm hôm đó, khi nhìn thấy con ngủ say, hai hàng lông mày nhíu lại, bàn tay nhỏ nắm chặt góc chăn, cả người cuộn tròn. Khoảnh khắc ấy, tôi bỗng thấy đau lòng vô cùng. Con tôi tại sao lại sống giống như một người lính luôn trong tư thế sẵn sàng nhận nhiệm vụ?”.

Lời nói của Tiểu Nhã khiến tôi bắt đầu suy nghĩ về một câu hỏi mà rất ít khi chúng ta chịu dừng lại để tự hỏi: Cố gắng lấp đầy từng khoảng thời gian của con, liệu có thực sự khiến con trở nên tốt hơn?

Những bậc cha mẹ lấp kín thời gian của con đang nuôi lớn những “đứa trẻ rỗng bên trong”

Ngày nay, ngày càng có nhiều cha mẹ trở thành “giám sát viên thời gian” của con. Lịch trình sau giờ học được chia chính xác đến từng phút. Cuối tuần bị cắt thành những “mô-đun” khác nhau. Kỳ nghỉ cũng bị trói buộc bởi quan niệm “vượt lên ở khúc cua”, biến thành “học kỳ thứ ba”.

Chúng ta luôn miệng nói: “Tất cả là vì muốn tốt cho con, vì không muốn con thua ngay từ vạch xuất phát”. Nhưng kết quả là gì? Chúng ta đang nuôi lớn những đứa trẻ có ánh mắt đờ đẫn, tâm hồn trống rỗng, chỉ biết máy móc thực hiện mệnh lệnh, giống như một “công cụ học tập”.

Trong tâm lý học có một khái niệm gọi là “suy kiệt bản thân”.

Khi một người trong thời gian dài phải duy trì trạng thái tự kiểm soát cao độ và bị thúc đẩy bởi những mệnh lệnh bên ngoài, năng lượng tâm lý sẽ nhanh chóng cạn kiệt. Điều cha mẹ nhìn thấy là đứa trẻ vẫn ngồi trước bàn học. Nhưng điều họ không nhìn thấy là bên trong não bộ của con đã vang lên hồi chuông cảnh báo, tràn ngập sự mệt mỏi, chống đối và tê liệt cảm xúc.

Đáng sợ hơn, kiểu quản lý thời gian nhồi nhét này đang tạo ra hàng loạt “đứa trẻ rỗng bên trong”.

Các em không còn hứng thú với bất cứ điều gì. Khi được hỏi “Con muốn làm gì?”, câu trả lời luôn là “Gì cũng được”. Các em có thể hoàn thành những nhiệm vụ cha mẹ giao, nhưng một khi không có chỉ dẫn, các em lại hoàn toàn mất phương hướng. Bởi vì cha mẹ chưa từng cho con thời gian để cảm nhận xem bên trong mình thực sự muốn gì.

Lấp đầy thời gian của con là đang nuôi dưỡng một cơ thể mệt mỏi. Để lại những khoảng trống trong thời gian của con lại là cách nuôi dưỡng một tâm hồn phong phú.

Một sự thật đau lòng: Càng thúc giục, con càng chậm; càng lấp đầy, con càng trống rỗng

Sau khi bị câu nói “Con cảm thấy mình giống như một cỗ máy” của con gái làm tổn thương sâu sắc, Tiểu Nhã quyết định thử thay đổi. Chiều hôm đó, con gái tan học trở về. Cô không giống như mọi ngày, lập tức thúc giục: “Mau rửa tay rồi làm bài đi con”. Thay vào đó, cô nói: “Hôm nay con muốn nghỉ một lát rồi mới làm bài, hay muốn làm luôn? Con tự quyết định nhé”.

Cô bé sững người trong 3 giây, cảnh giác nhìn mẹ: “Mẹ đang kiểm tra con đấy à?”. Tiểu Nhã nói rằng khi nghe câu ấy, trái tim cô như vỡ ra. Không biết từ khi nào, con gái đã không còn tin rằng mẹ thực sự cho mình quyền lựa chọn.

Đúng vậy, chúng ta thường dùng tư duy của người trưởng thành để yêu cầu trẻ phải tạo ra kết quả trong từng phút từng giây, nhưng lại bỏ qua một sự thật khoa học: Não bộ của trẻ cần rất nhiều “thời gian nhàn rỗi” để hoàn thành quá trình tự sắp xếp và tích hợp thông tin.

Theo nghiên cứu của Trung tâm Phát triển Trẻ em thuộc Đại học Harvard, vùng vỏ não trước trán, nơi phụ trách chức năng điều hành, phải đến độ tuổi ngoài 20 mới phát triển hoàn toàn. Trẻ em vốn chưa có nền tảng sinh lý để duy trì sự tập trung liên tục và vận hành hiệu quả như người trưởng thành.

Các em cần thường xuyên chuyển đổi giữa trạng thái “làm” và “không làm”. Các em cần nhiều khoảng thời gian tưởng như “vô nghĩa” để não bộ hoàn thành quá trình kết nối thần kinh và tích hợp thông tin. Cha mẹ càng thúc giục gấp gáp, trẻ càng lo lắng. Cha mẹ càng lấp kín thời gian, não bộ của trẻ càng dễ “đứng máy”.

Trong tuần đầu tiên thử “nới lỏng”, Tiểu Nhã nhận ra con gái không hề “buông thả hoàn toàn” như cô từng lo sợ. Ngày đầu tiên, cô bé chơi Lego thêm nửa tiếng rồi mới làm bài. Nhưng tối hôm đó, bài tập lại được hoàn thành trôi chảy hơn bao giờ hết.

Ngày thứ hai, cô bé ngồi trên sofa ngẩn người một lúc, rồi bất chợt bật dậy nói: “Mẹ ơi, con biết bài thủ công phải làm thế nào rồi!”. Ngày thứ ba, đang làm bài, cô bé dừng lại để cho chuột hamster ăn. Sau đó, con chủ động nói: “Con nghỉ đủ rồi, con làm tiếp đây”.

Cha mẹ làm tốt 3 điều này còn hiệu quả hơn thúc giục 100 lần

1. Thay thúc giục bằng “kiên nhẫn chờ thêm một chút”

Đây là điều khó nhất nhưng cũng quan trọng nhất. Nhà giáo dục Jane Nelsen nhiều lần nhấn mạnh trong cuốn Kỷ luật tích cực: “Lời thúc giục truyền đi một thông điệp ngầm rằng: ‘Con không làm được, con cần mẹ giám sát’. Nó sẽ từng chút một bào mòn động lực bên trong của trẻ”.

Thực ra, trẻ có nhịp điệu bên trong của riêng mình. Con muốn lắp xong miếng Lego đang cầm, muốn đọc hết trang truyện tranh, muốn ngồi ngẩn người thêm một chút. Khoảng thời gian “đợi thêm một phút” ấy chính là khoảng đệm để tôn trọng việc con hoàn thành điều đang làm.

Nhiều khi không phải trẻ quá chậm, mà là người lớn quá vội. Trước khi mở miệng thúc giục, hãy thử chờ thêm một phút. Có thể chính một phút kiên nhẫn ấy sẽ giúp con tự mình bước tiếp.

2. Giúp con xây dựng “cảm giác về thời gian”

Sau khi học cách làm chậm nhịp điệu của chính mình, điều tiếp theo cha mẹ cần làm là giúp con hình thành cảm nhận thực tế về thời gian. Nhiều trẻ không biết quản lý thời gian, nguyên nhân rất đơn giản: Các em không cảm nhận được thời gian dài bao lâu.

Cha mẹ nói: “Mẹ cho con thêm 10 phút”, nhưng trẻ không biết 10 phút có thể viết được bao nhiêu chữ, đọc được mấy trang sách. Thời gian trong mắt trẻ rất mơ hồ và trừu tượng, đương nhiên các em không biết phải quản lý thế nào.

Cách tôi thường làm là biến thời gian trở nên cụ thể. Hãy sử dụng đồng hồ bấm giờ, đồng hồ cát hoặc những công cụ có thể nhìn thấy để giúp trẻ “nhìn thấy” thời gian.

3. Trở thành “người đồng hành quản lý thời gian” của con

Cha mẹ có thể thử phương pháp: Cùng xây dựng khung thời gian, để con tự lựa chọn. Mỗi tối Chủ nhật, cha mẹ ngồi xuống cùng con, trước tiên liệt kê những việc bắt buộc phải hoàn thành trong tuần tới, chẳng hạn như làm bài tập, luyện bóng, đọc sách. Sau đó, để con tự quyết định cách sắp xếp cụ thể.

Con có thể tự chọn việc nào làm trước, việc nào làm sau, mỗi việc cần khoảng bao lâu và giữa các nhiệm vụ sẽ nghỉ bao lâu. Hãy để trẻ tự lập một danh sách thời gian của mình, sau đó cả nhà cùng thảo luận xem kế hoạch ấy có hợp lý hay không.