25 năm sau thảm kịch 11/9: Lời kể từ nhân chứng cuối cùng ở 'trạm cứu hỏa số 10'

Ông Sal Argano - lính cứu hỏa của thành phố New York có thể xem mình là một người may mắn vào thời điểm Trung tâm Thương mại Thế giới trở thành mục tiêu của những chiếc máy bay bị không tặc vào ngày 11/9/2001. Bởi khi đó, ông đang được điều động sang làm nhiệm vụ tại quận Brooklyn, thay vì trực tại trạm cứu hỏa quen thuộc ở quận Manhattan, nằm ngay bên kia giao lộ đối diện 2 tòa tháp.

Sau khi sự việc xảy ra, ông Argano lập tức trở về khu vực trung tâm và chứng kiến cảnh tượng trạm cứu hỏa bị hư hại nghiêm trọng, nhưng vẫn đứng vững. Mãi sau đó, ông mới biết 6 đồng đội trong đội của mình nằm trong số 343 lính cứu hỏa của thành phố New York thiệt mạng khi Trung tâm Thương mại Thế giới sụp đổ.

“Nếu hôm đó tôi không được điều động sang nơi khác, có lẽ tôi đã không thể đứng đây hôm nay. Tôi vẫn luôn nghĩ về điều đó”, ông Argano nói.

Những người cuối cùng ở lại

Gần 25 năm sau thảm kịch, ông Argano (65 tuổi) vẫn tiếp tục làm việc tại trạm cứu hỏa. Ông là người cuối cùng trong số những lính cứu hỏa được điều động tới đây vào năm 2001 vẫn còn phục vụ tại trạm.

Ngày nay, đội cứu hỏa tại trạm không chỉ túc trực các cuộc gọi khẩn cấp mà còn đóng vai trò là một phần không thể thiếu của đài tưởng niệm sự kiện 11/9. Một số du khách tìm đến nơi này chỉ để ngắm bức phù điêu đồng lớn chạy dọc bên hông tòa nhà, khắc tên những lính cứu hỏa thiệt mạng trong vụ khủng bố ngày 11/9.

Những người khác tranh thủ chụp ảnh khi đi ngang qua trên đường tới Quảng trường Tưởng niệm Quốc gia 11/9 ở phía đối diện. Họ đặc biệt chú ý đến Xe cứu hỏa số 10 và Xe thang số 10, cả 2 phương tiện đều nằm trong gara, nơi tạo nên biệt danh cho trạm cứu hỏa này: Ten House (Nhà số Mười).

Ten House giữ vai trò quan trọng trong và sau thảm họa 11/9. Đại úy Terence Brody, chỉ huy Đội cứu hỏa số 10 và làm việc tại trạm từ năm 2016 kể rằng thời điểm xảy ra sự việc, học viên nhanh chóng thu dọn trang bị rồi được đưa bằng xe buýt tới khu vực Ground Zero.

Những mảnh vỡ dày đặc lơ lửng trong không khí quanh những tòa tháp đổ sập khiến khung cảnh trông giống như tuyết đang rơi. “Đó là ngày thứ 3 đẹp trời, đầy nắng, nhưng chỉ trong chốc lát, bạn bị cuốn vào khung cảnh giống như ngày tận thế. Thực sự rất choáng ngợp”, ông Brody nói.

Theo ông Brody, trong những ngày sau vụ tấn công, Ten House vừa là trung tâm chỉ huy, vừa là nơi trú ẩn cho những nhân viên cứu hộ kiệt sức. Trong những năm tiếp theo, nhiều thành viên tại đây cùng nhau tận mắt chứng kiến khu vực từng bị tàn phá dần hồi sinh.

Ông Robert Favata gia nhập đội vào năm 2008, không lâu sau khi hoàn thành khóa đào tạo tại học viện. Trong những năm đầu làm nghề, ông chứng kiến khu vực này luôn tấp nập với hoạt động xây dựng, bên cạnh khoảng đất trống khổng lồ. Giờ đây, khi đã 46 tuổi, ông Favata nhìn ra khung cảnh hoàn toàn thay đổi.

2 hồ nước tưởng niệm được xây ngay trên nền móng của tòa tháp cũ, được bao quanh bởi lan can khắc tên của gần 3.000 nạn nhân. Dưới lòng đất, Bảo tàng 9/11 lưu giữ những thanh thép bị biến dạng, một chiếc xe cứu hỏa hư hỏng nặng cùng nhiều hiện vật khác. Những tòa nhà chọc trời mới vươn lên bao quanh khu tưởng niệm.

Suy ngẫm về cột mốc 11/9

Trong phần lớn các ngày, người ta có thể bắt gặp ông Argano ngồi gần cửa khoang mở của nhà trạm, kiên nhẫn trả lời những câu hỏi, bắt tay khách và cùng họ chụp ảnh. Theo ông, lính cứu hỏa tại Ten House đảm nhận vai trò đặc biệt, họ vừa là những nhân chứng sống của thảm kịch 11/9, vừa đại diện cho lực lượng cứu hỏa lâu đời của thành phố New York.

Ông Argano luôn cố gắng nhắc nhở những lính cứu hỏa trẻ tuổi - nhiều người trong số họ thậm chí chưa chào đời khi vụ tấn công xảy ra rằng họ cần đối xử với mọi khách ghé thăm bằng sự tôn trọng.

“Đây không phải một trạm cứu hỏa bình thường. Chúng tôi có nhiệm vụ chữa cháy, nhiệm vụ ứng phó và sau đó còn có trách nhiệm với những người ở bên ngoài”, ông Argano cho hay.

Ông cũng thừa nhận công việc này không phải lúc nào cũng dễ dàng. Những nhóm du khách tò mò đôi khi có thể đeo bám dai dẳng. Một số câu hỏi của họ quá riêng tư, thiếu sự chân thành hoặc đơn giản chỉ xuất phát từ sự tò mò quá mức. Đó cũng chính là lý do nhiều lính cứu hỏa trẻ tuổi có xu hướng giữ kín đời tư hơn.

Sau khi nhận được cuộc gọi vào sáng sớm hôm đó, phần lớn thành viên trong nhóm đi về phía sau trạm để cất đồ hoặc lên tầng trên chuẩn bị bữa trưa. Trong lúc ấy, ông Argano trò chuyện với một lính cứu hỏa người Pháp cùng vợ anh và mời cả hai vào bên trong trạm.

Ông giới thiệu cho họ bức tường phủ kín những huy hiệu được sở cứu hỏa trên khắp thế giới trao tặng trong nhiều nămcùng những chiếc mũ bảo hiểm cũ treo trên xà nhà. Nhưng vào một thời điểm khác, người phụ nữ lại hỏi - câu hỏi có phần thiếu nghiêm túc, rằng điều gì khiến Ten House trở nên đặc biệt.

Ông Argano nhún vai nói: “Chỉ là một trạm cứu hỏa thôi mà”. Sau khi cô ấy rời đi, ông cho rằng việc đó chẳng đáng công sức. “Nếu tôi cần phải giải thích tất cả những điều đó cho bạn, thì cứ như thể, ‘Ngồi xuống đi, để tôi lấy thêm một điếu thuốc nữa’. Cuộc trò chuyện này sẽ dài đấy”.

Trong khi đó, ông Favata cho rằng lễ kỷ niệm 25 năm ngày 11/9 sắp tới có thể là một trong những sự kiện lớn cuối cùng ông tham dự trước khi nghỉ hưu. Dù vậy, ông vẫn trăn trở không biết mình làm đủ để những ký ức về Ten House được tiếp nối hay chưa.

“Khi tôi đến đây, rất nhiều người trong số họ từng trực tiếp tham gia chữa cháy ngày 11/9 và kể cho tôi nghe những câu chuyện về ngày hôm đó. Tôi chỉ hy vọng có thể truyền lại phần nào những câu chuyện ấy cho thế hệ trẻ hơn”, ông Favata nói.

Tương tự, ông Brody nộp đơn nghỉ hưu vào ngày 8/9 và dự kiến kết thúc công việc vào tháng 10. “Thật thú vị khi nghĩ rằng ngày đầu tiên tôi bước chân vào nghề là ngay bên kia đường và đây cũng là nơi tôi sẽ kết thúc sự nghiệp”, ông Brody tâm sự.

Nhưng ông Argano, người lái chiếc xe số 10 vẫn chưa sẵn sàng từ bỏ công việc. Ông lo sợ sẽ mất đi điều gì đó khi không còn ai nhớ về nó nữa.