Ở một quán cà phê ngập nắng giữa trung tâm đô thị, người ta có thể bắt gặp một cảnh tượng ngày càng quen thuộc: tiếng sột soạt của những chiếc vali quần áo được kéo vào nhà vệ sinh, tiếng máy ảnh bấm liên hồi, một người đứng giữa quán xoay người hết góc này sang góc khác, trong khi người đi cùng kiên nhẫn làm nhiếp ảnh gia bất đắc dĩ. Thỉnh thoảng, giữa những tiếng bấm máy, một câu nói vang lên rất tự nhiên: "Anh ơi né ra cho em xin góc chụp một chút."

Từ trên mạng xã hội bước ra ngoài đời thực, một danh xưng mới được gọi tên: "Meo Meo". Thuật ngữ này không mô tả một sinh vật đáng yêu, mà dùng để chỉ những nhóm khách có xu hướng biến không gian công cộng thành bối cảnh cho một cuộc sản xuất hình ảnh cá nhân: đến quán không chỉ để uống cà phê, mà còn để tìm góc sáng nhất, thay vài bộ đồ, chụp đủ mọi tư thế rồi mang thành quả về đăng tải. Một ly cà phê bốn mươi nghìn đồng, trong những trường hợp quá đà, dường như được mặc nhiên hiểu như một tấm vé cho phép người ta sử dụng cả không gian xung quanh làm phông nền.

Sự xuất hiện ngày càng dày đặc của kiểu khách này cũng kéo theo những phản ứng rất cụ thể từ các chủ không gian: biển "Cấm chụp ảnh thương mại", "Cấm thay đồ", giới hạn thời gian quay chụp, thậm chí những mức phí riêng cho khách mang máy ảnh hoặc thiết bị chuyên dụng. Những quy định ấy thoạt nhìn có vẻ như một cuộc đối đầu giữa quán và khách, nhưng có lẽ chúng chỉ cho thấy một chuyện đơn giản hơn: trong một không gian mà nhiều người cùng sử dụng, nhu cầu của người này đôi khi bắt đầu va vào nhu cầu của người khác.

Nhưng nếu chỉ dừng ở chuyện một nhóm khách làm phiền người xung quanh, câu chuyện có lẽ không đáng để nói quá lâu. Bởi phía sau những chiếc vali quần áo, những góc chụp được tính toán kỹ lưỡng và hàng chục bức ảnh gần như giống nhau còn có một câu hỏi thú vị hơn: nếu không có ai nhìn thấy, liệu chúng ta có còn muốn đến những nơi mình đang háo hức check-in? Một quán cà phê có còn hấp dẫn nếu nó chẳng có góc nào đủ đẹp để chụp ảnh? Một bộ quần áo có còn khiến ta hào hứng nếu không có tấm hình nào để đưa lên mạng? Và một chuyến đi có còn được xem là đáng nhớ nếu sau cùng chẳng có gì để đăng lên Instagram?

Nghe qua, những câu hỏi ấy có vẻ hơi vô duyên. Nhưng chúng chạm vào một thay đổi âm thầm hơn nhiều so với chuyện "sống ảo": mạng xã hội có thể không chỉ đang giúp chúng ta ghi lại những gì mình trải qua, mà còn tham gia vào cách chúng ta lựa chọn trải nghiệm ngay từ đầu. Có thể chúng ta vẫn đang đi, vẫn đang ăn, vẫn đang ngắm nhìn thế giới như trước. Chỉ là đâu đó trong đầu, một vị khán giả vô hình đã bắt đầu ngồi xuống và hỏi: "Cái này lên hình sẽ thế nào?"

Sự thiếu tinh tế của những cuộc check-in thực ra không xuất phát từ bản chất xấu. Nó đến từ một nhu cầu rất mực trong sáng của con người: Ghi lại một khoảnh khắc đẹp của bản thân ở một địa điểm xinh xắn. Ở một giới hạn cụ thể, nhu cầu ấy thật sự rất đáng yêu và vô hại. Cuối cùng thì chúng ta mặc đồ đẹp, make up kỹ lưỡng và vuốt tóc cẩn thận để làm gì mỗi khi ra ngoài chứ? Mình ngắm, bạn bè mình ngắm, người đi đường ngắm - chưa đủ. Rõ ràng là cần một tấm hình để lưu giữ lại vẻ đẹp này cho cả cộng đồng mạng ngắm, thậm chí là cả chính mình khi về già ngắm nữa. Và nếu địa điểm chụp hình lại cũng đẹp và đang hot nữa thì ôi trời, tuyệt vời. Đêm về nằm ngắm hình đẹp thôi cũng tủm tỉm cười cho đến lúc chìm vào giấc ngủ.

Thế nhưng, ranh giới giữa một niềm vui dễ thương với sự lệ thuộc thật ra rất mong manh. Và khi lệ thuộc, con người có xu hướng bị cuốn theo một vòng xoáy mà không nhận ra mình đang làm ảnh hưởng đến những gì.

Mọi thứ bắt đầu trượt đi khi việc chụp ảnh từ chỗ là cách lưu giữ kỷ niệm bỗng biến thành mục đích duy nhất của buổi đi chơi. Một quán cà phê vốn để khách đến uống cafe và trò chuyện bỗng bị coi như studio thu nhỏ; lối đi chung thành sàn diễn riêng; và những vị khách đang đọc sách bên cạnh - một cách bất đắc dĩ - trở thành những "nhân vật phụ" cần né ra để lấy góc. Ly nước chưa kịp uống đã tan hết đá, không gian chưa kịp cảm nhận đã phải hối hả đổi dáng, và người bạn đi cùng trở thành một nhiếp ảnh gia gánh đủ áp lực. Đi chơi để trải nghiệm, nhưng cuối cùng lại trở thành một cuộc thu hoạch hình ảnh triệt để. Nó biến một buổi xả hơi thành một ca lao động vất vả mà người trong cuộc tự nguyện nộp phạt.

Có một lý do khiến nhu cầu trình bày bản thân ngày nay trở nên mạnh hơn rất nhiều so với trước đây: chúng ta đang sống trong một môi trường được thiết kế để khuyến khích việc trình bày. Các nền tảng mạng xã hội và truyền thông cũng góp phần tạo ra cuộc đua này, dù không phải lúc nào cũng có chủ ý. Khi một địa điểm liên tục được giới thiệu như "tọa độ phải đến", "background triệu view" hay "góc check-in hot nhất", người ta dễ nhớ đến khả năng lên hình của nó trước khi biết nơi ấy thực sự có gì. Một quán được nhắc đến vì món ăn ngon, dịch vụ tốt hay câu chuyện thú vị phía sau nó sẽ tạo ra một kiểu chú ý khác với một nơi chỉ nổi tiếng vì có một bức tường đẹp.

Con người vốn đã luôn có nhu cầu trình bày mình với thế giới, chỉ là trước đây việc ấy diễn ra chậm hơn và kín đáo hơn. Quần áo ta mặc, căn nhà ta ở, công việc ta làm, những người ta giao du hay nơi ta lui tới đều ít nhiều nói với người khác rằng ta là ai, hoặc ít nhất là ta muốn được nhìn nhận như thế nào. Một người mặc vest đến nhà hàng sang trọng đang nói nhiều hơn chuyện mình vừa ăn tối; một người sưu tầm đĩa than đang nói nhiều hơn chuyện họ thích nghe nhạc. Mạng xã hội không phát minh ra nhu cầu ấy, nó chỉ biến nó thành một việc có thể thực hiện mỗi ngày, công khai và đặc biệt là có thể đo đếm được. 

Ngày nay, chiếc điện thoại biến gần như mọi khoảnh khắc thành một cơ hội xuất bản. Camera ngày càng tốt, việc chụp và chỉnh sửa ngày càng dễ, còn những nền tảng như Instagram, TikTok hay Threads biến đời sống cá nhân thành một dòng nội dung liên tục được cập nhật, phản hồi và đánh giá. Một bức ảnh đẹp không còn chỉ là thứ để lưu giữ; nó có thể mang lại lượt thích, bình luận, người theo dõi, thậm chí mở ra cơ hội nghề nghiệp hay thương mại. Khi mọi thứ đều có thể được đưa lên mạng và mọi thứ đưa lên mạng đều có khả năng nhận được phản hồi, việc khiến bản thân trở nên hợp thời dần trở thành một phần của cách chúng ta tổ chức đời sống.

Một bức ảnh ở quán cà phê vì thế không chỉ đơn giản nói rằng "tôi đang uống cà phê". Nó có thể đồng thời nói rằng tôi biết chỗ này, tôi có gu, tôi ăn mặc như thế này, tôi thuộc về kiểu người này, tôi đang có một đời sống như thế này. Check-in, theo nghĩa đó, trở thành một dạng ngôn ngữ xã hội: ta dùng những địa điểm, món ăn, bộ quần áo và khung cảnh để kể một câu chuyện ngắn về mình, thường không cần viết thành chữ. Và khi đã nhìn việc trải nghiệm theo cách ấy, những hành vi tưởng như hơi quá đà của hội "Meo Meo" bỗng có thêm một lớp nghĩa: Tại sao phải chọn đúng chiếc bàn có ánh sáng đẹp nhất, đến vào giờ nắng vừa đủ, mang theo vài bộ quần áo để thay, chụp hàng chục tấm rồi mới rời đi? Nếu mục tiêu đơn thuần là có một bức ảnh kỷ niệm thì tất cả những công đoạn ấy quả thực hơi giống một cuộc họp sản xuất. Nhưng nếu trải nghiệm đồng thời là một cách trình bày bản thân, chúng lại trở nên hoàn toàn có logic.

Không gian không chỉ cần đẹp; nó phải đẹp theo cách phù hợp với câu chuyện mà ta muốn kể về mình. Một quán mang phong cách Indochine có thể nói rằng ta có gu hoài cổ, một nhà hàng fine dining gợi ra một lối sống biết tận hưởng, một gallery khiến ta trông có vẻ quan tâm đến nghệ thuật, một cung đường trekking kể câu chuyện về một người năng động, còn một quán cà phê nhỏ nằm trong con hẻm ít người biết đến thì, xin chúc mừng, ta vừa có thêm một chút "niche". Địa điểm từ đó không còn chỉ là nơi ta đến, mà trở thành đạo cụ trong câu chuyện về chính mình. "Meo Meo" chỉ là phiên bản phóng đại của một hành vi mà tất cả chúng ta đều có thể mắc phải. Chúng ta không chỉ muốn người khác nhìn thấy mình; đôi khi, chúng ta bắt đầu nhìn thấy chính mình thông qua phản ứng của người khác. Một tấm ảnh được nhiều người khen có thể khiến ta thấy mình đẹp hơn, một chuyến đi nhận được hàng trăm lượt tương tác có thể củng cố cảm giác rằng đó là một chuyến đi đáng nhớ.

 Đáng nói hơn, đến một lúc, chẳng cần có ai thực sự đứng đó. Chúng ta đã tự mang theo khán giả trong đầu. Đang ăn đã nghĩ món này lên ảnh sẽ thế nào; đi du lịch đã nghĩ góc nào đủ đẹp để đăng; mua một bộ quần áo đã hình dung nó lên story ra sao; chọn khách sạn cũng có thể cân nhắc view phòng có "ăn ảnh" không? Người khác thậm chí chưa nhìn thấy gì, nhưng ánh mắt tưởng tượng của họ đã tham gia vào quyết định của ta. Khi ấy, vấn đề không còn đơn giản là Facebook, Instagram hay TikTok khiến người ta "sống ảo". Nó đã trở thành một thói quen nhận thức: trước khi hoàn toàn trải nghiệm một thứ, ta đã có thể vô thức nhìn nó từ bên ngoài, như thể đang đứng sau máy quay để đạo diễn chính cuộc đời mình.

Nhưng gọi tất cả những điều ấy là "sống ảo" có lẽ cũng quá dễ. Con người vốn muốn được công nhận, vốn thích kể câu chuyện về mình và vốn quan tâm đến việc cộng đồng nhìn mình ra sao. Một người chụp outfit vì yêu thời trang, chụp món ăn vì thích ẩm thực hay chụp một căn phòng đẹp vì muốn lưu giữ vẻ đẹp của nó chẳng có gì đáng trách. Vấn đề không nằm ở việc ta có chụp ảnh hay không, mà nằm ở một ranh giới khó nhìn hơn: ta đang dùng hình ảnh để lưu lại trải nghiệm, hay đang bắt đầu thiết kế trải nghiệm để tạo ra hình ảnh? Ta đang chia sẻ cuộc sống mình đang có, hay đang dần lựa chọn cuộc sống dựa trên phiên bản mà mình muốn người khác nhìn thấy?

Có lẽ chúng ta từng chụp ảnh để nhớ về những gì mình đã sống. Còn bây giờ, đôi khi ta phải sống theo cách nào đó để có một bức ảnh xứng đáng với ký ức mà mình muốn người khác nhìn thấy. Nghịch lý nằm ở chỗ: trong lúc cố lưu giữ một khoảnh khắc thật đẹp, ta có thể đã dành quá nhiều sự chú ý cho việc nó trông như thế nào đến mức quên mất cảm giác của mình khi ở trong khoảnh khắc ấy. Và dù mạng xã hội giúp chúng ta chia sẻ trải nghiệm với nhiều người hơn, nhưng đôi khi, trong lúc mải miết chứng minh rằng mình đã có một trải nghiệm đáng nhớ thì chúng ta lại dành ít thời gian hơn để thực sự sống trong nó.

Khi một bức ảnh từ chỗ là công cụ lưu giữ kỷ niệm trở thành mục tiêu chính của một buổi đi chơi, toàn bộ trải nghiệm bắt đầu vận hành theo một logic khá kỳ quặc: mọi thứ được tổ chức để phục vụ vài giây xuất hiện trên màn hình. Và trớ trêu thay, người chịu nhiều thiệt thòi nhất đôi khi lại chính là người đứng giữa khung hình. Một buổi chiều cuối tuần vốn được dành để nghỉ ngơi sau một tuần làm việc có thể biến thành một ca sản xuất nội dung không lương. Người đi check-in vừa làm đạo diễn, vừa làm stylist, vừa làm mẫu ảnh, đôi khi kiêm luôn nhiếp ảnh gia và hậu kỳ. Họ canh từng vệt nắng, chờ đúng góc sáng, chỉnh lại tóc, kéo lại váy, tìm một chiếc ghế vừa đủ đẹp, rồi chụp đi chụp lại vì "tấm này mặt hơi kỳ", "tấm kia tay không biết để đâu", "tấm nọ có người đi ngang". Một bộ trang phục chưa đủ thì thay thêm bộ nữa. Một góc chưa ưng thì đổi sang góc khác. Sau vài tiếng, điện thoại có thể đầy thêm vài trăm tấm ảnh, trong đó phần lớn khác nhau rất ít, còn cảm giác thư thái ban đầu thì đã biến mất đâu đó giữa lần thứ mười bảy bấm máy. Cuối cùng, người ta đến quán để nghỉ ngơi nhưng cuối cùng lại phải làm việc khá chăm chỉ để chứng minh rằng mình đang tận hưởng.

Nhưng nếu chỉ có thế thì cũng chẳng đáng bàn. Vấn đề bắt đầu khi quá trình sản xuất ấy cần đến sự tham gia bất đắc dĩ của những người không hề đăng ký làm diễn viên. Những vị khách ngồi xung quanh có thể đến quán để đọc sách, làm việc, trò chuyện hoặc đơn giản là uống một tách trà trong yên tĩnh. Họ không có nhu cầu xuất hiện trong câu chuyện của bất kỳ ai, nhưng đôi khi vẫn phải né sang một bên vì đang đứng đúng vào "background", cúi xuống để tránh lọt vào khung hình, hoặc nghe một lời đề nghị rất lịch sự nhưng không vì thế mà bớt bất ngờ: "Anh chị né giúp em một chút được không?". Một lần thì có thể chẳng đáng gì. Nhưng khi việc này lặp lại, không gian chung bắt đầu thay đổi. Những người đến để tận hưởng nó phải liên tục điều chỉnh hành vi của mình để nhường chỗ cho người đang tạo ra nội dung. Khi ấy, câu chuyện không còn nằm ở việc ai chụp ảnh đẹp hơn ai, mà ở một câu hỏi đơn giản hơn: trong một không gian mà mọi người đều trả tiền để sử dụng, ai có quyền biến phần không gian chung thành bối cảnh riêng của mình?

 Những người chủ quán cũng đứng ở một vị trí không hề dễ xử. Nhìn từ bên ngoài, một quán cà phê thường xuyên kín bàn rõ ràng là tín hiệu tốt. Nhưng lượng khách đông không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với một cộng đồng khách hàng bền vững. Có những địa điểm trở thành "tọa độ phải đến" trên mạng xã hội, kéo theo một dòng người đến rất nhanh, chụp ảnh, gọi một món, ngồi thêm vài tiếng và rồi chuyển sang địa điểm đang hot tiếp theo. Trong ngắn hạn, điều đó có thể mang lại doanh thu và độ nhận diện. Nhưng nếu trải nghiệm của quán dần bị định nghĩa bởi việc nó có bao nhiêu góc đẹp để chụp thay vì đồ uống ngon đến đâu, không gian dễ chịu thế nào hay dịch vụ ra sao, chính quán cũng có nguy cơ trở thành nạn nhân của sức nóng mà mình từng mong muốn. Những khách hàng đến để đọc sách, làm việc, trò chuyện hoặc thực sự thưởng thức đồ uống có thể không muốn quay lại một nơi lúc nào cũng có người dựng điện thoại, kéo ghế, thay đồ và liên tục di chuyển để tìm góc máy. Một quán có thể rất đông nhưng vẫn đang đánh mất thứ khó xây dựng hơn nhiều: một nhóm khách thực sự muốn ở lại.

Điều này càng trở nên rõ khi giá trị mà người chủ bỏ công tạo ra không phải lúc nào cũng trùng với thứ người chụp ảnh cần. Một người có thể mất nhiều tháng nghiên cứu hạt cà phê, thử công thức, lựa chiếc cốc phù hợp và chăm chút từng chi tiết trên bàn. Nhưng trong một bức ảnh, ly cà phê đôi khi chỉ cần đứng đúng vị trí, có ánh sáng đẹp và tạo được một tổng thể hài hòa. Nó không nhất thiết phải được uống. Một người bạn của tôi mở quán từng kể rằng có những nhóm khách gọi đồ uống chủ yếu để phục vụ việc chụp ảnh, rồi rời đi khi đá trong ly đã tan gần hết. Điều này, xét cho cùng, không có gì sai nếu khách đã trả tiền cho món đồ ấy. Nhưng nó tạo ra một nghịch lý thú vị: người bán mất rất nhiều công sức để tạo ra một sản phẩm nhằm được thưởng thức, trong khi người mua đôi khi lại quan tâm nhiều hơn đến việc sản phẩm ấy xuất hiện thế nào trong một khung hình.

Và có lẽ đó mới là điều đáng nói về hậu trường của những bức ảnh lung linh. Một bức ảnh đẹp thường che giấu rất nhiều thứ: hàng chục lần chụp hỏng, một chiếc bàn bị kéo đi kéo lại, người bạn phải đứng chụp đến mỏi tay, một nhóm khách phải né sang bên và đôi khi là một ly cà phê đã nguội ngắt trước khi chủ nhân kịp uống. Không phải lúc nào những điều ấy cũng đáng để lên án. Chụp ảnh, làm đẹp cho trang cá nhân hay muốn có một bộ hình thật ưng ý đều là những thú vui hoàn toàn bình thường. Chỉ có điều, khi cả không gian, những người xung quanh và chính trải nghiệm của mình đều bắt đầu phải phục vụ cho một tấm ảnh, ta có thể tự hỏi: rốt cuộc bức ảnh đang ghi lại một ngày đẹp, hay cả ngày hôm đó đã được tổ chức chỉ để tạo ra một bức ảnh đẹp?

Ranh giới giữa một người đi "trải nghiệm" và một người đi "chứng nhận" có lẽ không nằm ở số lượng bức ảnh họ chụp, mà ở một thứ nhỏ hơn: thứ tự của sự xuất hiện.

Có người bước vào một quán cà phê, ngồi xuống, nhìn một vòng, để ý ánh sáng, nghe tiếng máy pha cà phê, uống thử một ngụm rồi mới chợt nhớ ra mình muốn chụp một tấm ảnh. Cũng có người vừa bước qua cửa đã bắt đầu tìm góc sáng, kéo ghế, chỉnh tóc, xem background và nghĩ xem khung hình này sẽ trông thế nào trên mạng.

Cả hai đều có thể có một bức ảnh đẹp, nhưng họ đã bắt đầu buổi chiều từ hai điểm khác nhau. Với người thứ nhất, trải nghiệm đến trước và bức ảnh đến sau. Với người thứ hai, bức ảnh xuất hiện gần như đồng thời với trải nghiệm, thậm chí đôi khi còn đi trước nó: không gian được nhìn qua camera, món ăn được đánh giá qua khả năng lên hình, bộ quần áo được chọn không chỉ vì đẹp trên người mà còn vì hợp với background. Khi ấy, chiếc điện thoại không còn đơn thuần là công cụ ghi lại những gì đang xảy ra; nó trở thành một bộ lọc vô hình nằm giữa chúng ta và thế giới.

Điều đáng nói là chuyện này không hề kỳ quặc đến mức chỉ có thể xảy ra với "Meo Meo". Hầu hết chúng ta đều từng làm một phiên bản nhẹ hơn của nó. Đang ăn một món rất ngon, ta nghĩ ngay đến chuyện chụp lại. Đến một thành phố đẹp, ta lập tức tìm góc có thể đưa lên story. Thấy một khoảnh khắc thú vị, phản xạ đầu tiên là rút điện thoại. Những hành động ấy hoàn toàn bình thường, thậm chí còn là một phần thú vị của việc sống trong thời đại này. Vấn đề chỉ xuất hiện khi ta không còn phân biệt được mình đang chụp vì khoảnh khắc đáng nhớ, hay khoảnh khắc chỉ bắt đầu có ý nghĩa vì nó có thể được chụp. Một bức ảnh có thể lưu giữ ký ức, nhưng nó không phải bản thân ký ức. Một chuyến đi có thể để lại hàng trăm tấm hình, nhưng số lượng ảnh không nói được ta đã thực sự nhìn thấy bao nhiêu. Có những thứ rất nhỏ sẽ không bao giờ xuất hiện trong một album: mùi của một con phố sau cơn mưa, vị hơi đắng của ly cà phê đầu tiên, một câu chuyện tình cờ nghe được từ bàn bên cạnh, cảm giác buồn ngủ sau một ngày đi bộ quá nhiều, hay đơn giản là khoảnh khắc ta ngồi im mười phút và chẳng thấy cần phải làm gì. Những thứ ấy không "ăn ảnh", không có caption hay hashtag phù hợp, thậm chí chẳng có gì để chứng minh rằng chúng từng xảy ra. Nhưng chính vì không cần được chứng minh, chúng có thể thuộc về ta một cách rất riêng tư.

Có lẽ vì thế, một trải nghiệm trọn vẹn không nhất thiết phải bắt đầu bằng việc cất điện thoại đi. Chẳng ai cần biến một chuyến đi thành khóa tu hay tự ép mình phải "sống trong hiện tại" từng phút. Chỉ cần cho trải nghiệm một khoảng thời gian được diễn ra trước khi nó bị biến thành nội dung. Bước vào một nơi và nhìn nó bằng mắt thường trước khi tìm góc chụp. Ăn vài miếng bánh trước khi nghĩ xem món này lên hình thế nào. Đi hết một phòng triển lãm rồi mới quay lại với chiếc điện thoại. Ngồi xuống một quán cà phê mà không cần ngay lập tức quyết định chiếc bàn nào đẹp nhất trong ảnh. Những khoảng trống nhỏ ấy đôi khi đủ để ta nhận ra một chuyện khá buồn cười: thứ khiến mình thích một nơi có thể chẳng phải thứ đầu tiên đập vào mắt trên Instagram. Có thể là chiếc ghế ngồi rất dễ chịu, bản nhạc đang phát, cách người phục vụ nhớ món mình gọi, ánh sáng thay đổi sau nửa tiếng, hay một chi tiết kiến trúc mà camera không hề biết cách kể.

Và tất nhiên, sau đó ta vẫn có thể chụp ảnh. Thậm chí chụp thật đẹp. Không có cuộc chiến đạo đức nào giữa một tấm hình đẹp và một trải nghiệm thật. Một người yêu thời trang có quyền chụp outfit, người mê kiến trúc có quyền chụp một căn nhà, người thích đồ ăn có quyền chụp món mình vừa gọi. Chuyện đáng bàn chỉ là cái nào đang phục vụ cái nào.

Có lẽ đây cũng là cách nhìn công bằng hơn về "Meo Meo". Họ không phải một giống người mới xuất hiện cùng Instagram, càng không phải những kẻ cần được dạy lại cách sống. Họ chỉ là một biểu hiện dễ nhìn thấy của một nhu cầu rất phổ biến: muốn cuộc sống của mình đẹp, đáng nhớ và được người khác nhìn thấy. Vấn đề đáng suy nghĩ nằm ở chỗ mạng xã hội đã khiến nhu cầu ấy trở nên thường trực đến mức đôi khi ta không còn nhận ra lúc nào mình đang tận hưởng và lúc nào mình đang sản xuất bằng chứng rằng mình đã tận hưởng.

Chụp một bức ảnh vẫn có thể là cách giữ lại một ngày đẹp. Chỉ là trước khi đưa máy lên, có lẽ nên để ngày ấy xảy ra đã. Bởi sau cùng, điều đáng nhớ nhất của một chuyến đi có khi chẳng phải là bức ảnh đẹp nhất ta mang về, mà là những thứ không ai khác nhìn thấy: một mùi hương, một câu chuyện, một cảm giác rất riêng mà đến chính ta cũng không biết phải đặt tên thế nào. Những thứ ấy không cần được đăng lên để trở thành thật. Chúng đã thật ngay từ lúc ta ở đó.