Câu chuyện tư vấn tâm lý trường học: Bậc thềm của sự an toàn, nơi mỗi đứa trẻ tìm ra con đường cho mình

Tư vấn tâm lý học đường là một công việc hết sức quan trọng và đã được triển khai trong nhiều năm qua tại các nước phương Tây. Tuy nhiên tại Việt Nam và các nước châu Á nói chung, các vấn đề tâm lý, định hướng học sinh vẫn chưa thực sự được coi trọng. TH School là một trong số ít các ngôi trường tại Việt Nam có những chuyên gia về tư vấn tâm lý học đường. Trò chuyện với cô Michelle Lockwood - Cố vấn học đường Khối Trung học tại trường TH School, chúng tôi hiểu được hơn về công việc tư vấn tâm lý và tầm quan trọng của nó.

Cô Michelle Lockwood hiện là cố vấn học đường Khối Trung học tại trường TH School.

Xin chào cô Michelle. Từ những kinh nghiệm của bản thân, cô có thể chia sẻ tại sao tư vấn tâm lý học đường lại quan trọng với các em học sinh?

Xin chào bạn. Với hơn 10 năm gắn bó với công việc dạy học, tôi thực sự nhận thấy tầm quan trọng của tư vấn tâm lý học đường với học sinh. Tốt nghiệp ngành Văn học Anh và Cố vấn tâm lý học đường tại Canada, tôi đã đến rất nhiều nước để giảng dạy, từ châu Á đến Nam Mỹ. Việc đi nhiều nơi như vậy giúp tôi tiếp xúc với nhiều học sinh từ các quốc tịch khác nhau. Tôi nhận ra rằng dù ở bất cứ đâu, nước giàu hay nước nghèo, học sinh đều có những vấn đề tâm lý cần giải quyết.

Các chương trình tư vấn học đường rất quan trọng với học sinh vì nó giúp đảm bảo cho học sinh được phát triển những yếu tố tinh thần và cảm xúc tích cực. Nhóm tư vấn trường học không chỉ giúp học sinh với các vấn đề tinh thần mà còn định hướng phát triển cho học sinh trên nhiều phương diện như học tập và các mối quan hệ xã hội. Học sinh được đảm bảo rằng các em sẽ có một không gian an toàn trong trường học, có những người để các em có thể tìm đến trò chuyện và tâm sự bất cứ khi nào cần. Trên thực tế, tư vấn học đường có thể giúp hạn chế những câu chuyện đáng tiếc có thể xảy ra với học sinh liên quan đến vấn đề tâm lý.

Tư vấn học đường là một hoạt động quan trọng không chỉ đối với học sinh nước ngoài mà cả Việt Nam.

TH School coi tư vấn học đường là một hoạt động quan trọng trong chương trình.

Cách tư vấn tâm lý ở các nước phương Tây có khác gì so với châu Á? Và cụ thể là Việt Nam?

Một trong những điểm khác biệt lớn nhất trong việc tư vấn học đường tại Việt Nam và các nước phương Tây chính là những định kiến bao trùm lên các vấn đề tâm lý và tinh thần. Học sinh Việt Nam thường không được khuyến khích bộc lộ cảm xúc, nỗi tuyệt vọng, sợ hãi hay những khó khăn trong việc học tập. Các gia đình thường cảm thấy xấu hổ hay coi đó là một điều “do lũ trẻ tưởng tượng ra mà thôi”. Chính vì vậy, những vấn đề trên hay bị xem nhẹ và cuối cùng có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Trong khi ở các nước phương Tây, học sinh được khuyến khích chia sẻ và thể hiện cảm xúc của mình. Các em không bị kìm nén cảm xúc hay suy nghĩ của bản thân. Do đó, phương pháp tiếp cận cũng có những điều khác biệt.

Điều quan trọng trong tư vấn học đường là làm sao để học sinh mở lòng, sẵn sàng chia sẻ với mình.

Làm sao để học sinh có thể cởi mở, thẳng thắn chia sẻ các vấn đề của mình khi tham vấn tâm lý vẫn còn là điều mới mẻ?

Hiện tại, điều tôi cần làm là hiểu được học sinh và bắt kịp với cuộc sống của các em. Các em cần phải hiểu rằng tôi ở đây là để giúp các em chia sẻ, tìm được sự khích lệ, truyền cảm hứng, động viên và đưa ra cho các em định hướng cho tương lai. Đó chính là điều quan trọng nhất cho hoạt động tư vấn, định hướng của tôi sau này.

Ban đầu các em học sinh không mạnh dạn tới trò chuyện với tôi nhiều vì chưa quen. Tôi cùng các thầy cô trong trường cũng chủ động quan sát và phát hiện những em đang có vấn đề trong các mối quan hệ học đường hay ứng xử để chủ động tìm gặp các em, khơi gợi các vấn đề, tạo sự tin cậy. Một thời gian sau, bên cạnh các em học sinh được thầy cô giới thiệu, nhiều em học sinh cũng chủ động tìm tới tôi để trò chuyện. Sau khi biết các vấn đề của học sinh, tôi sẽ cùng các em tìm cách giải quyết, nếu cần có sự tham gia của gia đình thì tôi cũng sẽ tìm cách trao đổi với gia đình trên tinh thần tôn trọng tình cảm, tính cá nhân của học sinh để tìm cách tốt nhất cho học sinh chứ không tìm giải pháp mang tính áp đặt hay kỷ luật, trừng phạt. Một số học sinh khác thì muốn được tư vấn về công việc, lựa chọn tương lai và định hướng nghề nghiệp. Chúng tôi cũng tổ chức các buổi trò chuyện về nhiều vấn đề gần gũi hơn với các em học sinh như mạng xã hội, các mối quan hệ trong nhà trường, việc bị bắt nạt…

Cô có thể chia sẻ một câu chuyện đáng nhớ trong 2 tháng làm việc tại TH School không?

Tất nhiên, công việc tư vấn học đường sẽ đem đến cho các giáo viên nhiều trải nghiệm, chuyện vui cũng có và những câu chuyện khiến tôi trầm ngâm cũng có.

Có những trường hợp chỉ cần một thay đổi nhỏ cũng mang lại tác dụng tích cực đến tâm lý và cảm xúc của học sinh như trường hợp của học sinh cấp 2 sau đây. Bạn sinh nữ này không kết bạn được với ai trong lớp mình mà chỉ chơi được với một số bạn cùng sở thích ở lớp khác, những người bạn học cùng em tại lớp học theo môn chuyên ngành. Thông thường, các thầy cô sẽ không cho học sinh chuyển lớp theo ý thích của các em vì như thế rất khó có thể sắp xếp một cách công bằng. Tuy nhiên, với trường hợp học sinh nữ này, em không dám xin chuyển lớp, cũng không chia sẻ với bố mẹ hay thầy cô mà vào giờ học em thường ngồi một mình, không nói chuyện với ai. Có hôm đến giờ học giáo dục công dân, em bỏ học vào thư viện ngồi vì vào lớp thấy lạc lõng, cô đơn. Tuy em không kể với ai, các thầy cô giáo đã quan sát, để ý và tôi đã mời em lên phòng nói chuyện chia sẻ để tìm hiểu tâm tư nguyện vọng của em. Cuối cùng, thầy trưởng khối quyết định chuyển em sang lớp khác - nơi em có nhiều bạn bè hơn. Từ khi được chuyển lớp, em thay đổi hẳn, vui vẻ, hòa nhập và học tốt hơn. Và cùng với sự động viên của tôi và mọi người, em tham gia thêm các hoạt động ngoại khóa khác cùng các bạn lớp cũ nơi mà em nghĩ mọi người ghét em. Em học sinh đó đã có những thay đổi tích cực sau khi được chuyển lớp và có thêm nhiều bạn bè sau câu chuyện đó.

Cô Michelle hy vọng sẽ thấy được những chuyển biến tích cực trong bức tranh tâm lý học đường tại Việt Nam.

Những ảnh hưởng tích cực gì cô đã nhìn ra với việc tư vấn học đường ở TH School? Và cô hy vọng sẽ thấy những thay đổi tích cực gì trong vấn đề tâm lý học đường?

Chỉ trong vòng 2 tháng, tôi đã nhìn thấy những thay đổi rất lớn ở đây, trong nhóm tư vấn học đường. Với vai trò của một chuyên viên tư vấn học đường, tôi hy vọng là mọi người sẽ nhìn nhận hoạt động tư vấn/hỗ trợ định hướng như một phần không thể thiếu trong trường học, chứ không phải chỉ là một mô hình "bắt chước trường Tây". Các em học sinh khối 11 và 12 tại TH School đã có những chuẩn bị và định hướng rõ ràng hơn cho việc chọn ngành nghề sau khi tốt nghiệp. Còn học sinh khối 10 bắt đầu có những suy nghĩ nghiêm túc về định hướng các môn học sẽ lựa chọn khi vào cấp học A Level để chuẩn bị cho việc ứng tuyển vào các trường đại học. Các vấn đề như bạo lực học đường, an toàn không gian mạng cũng được học sinh nắm rõ và hiểu một cách sâu sắc.

Trong tương lai, tôi hy vọng rằng chương trình tư vấn học đường sẽ được xây dựng và củng cố để phát triển tốt hơn, hoạt động tư vấn cũng đa dạng và chạm đến nhiều học sinh hơn. TH School không chỉ đào tạo ra những thế hệ học sinh giỏi năng lực mà còn có sức khỏe tinh thần cao và mục tiêu rõ ràng trong cuộc sống.